అయితే అకస్మాత్తుగా బాలయ్యబాబు ఎన్నికలకు సై అంటూ తొడగొడుతూ రావడం మాత్రం బాబు డ్రామాలో భాగంగానే తెలుగు ఓటరు అర్థం చేసుకోవాలి. ఈ విధమైన కనువిప్పు బాబుకు కలగడానికి కారణం కుర్రకుంక జగనే. వై. ఎస్. మరణాంతరం జగన్ దక్కించుకున్న ఓట్ల శాతం కళ్లు సగం తెరిపించగా, చేతిలో అన్ని పత్రికలూ ఇన్ని టీవీ చానెళ్లూ వుంచు’కొని’ కూడా సాక్షి ప్రాపగాండా ముందు నిలవలేకపోవడం మిగతా సగంగా చంద్రబాబు కళ్లు తెరిపించింది. వీటికితోడు ఓదార్పు యాత్రల్లోను దీక్షలలోను సమీకరిస్తున్న, గుమిగూడుతున్న జన బాహుళ్యాన్ని పరిశీలిస్తున్న బాబుకు ముచ్చెమటలు పోస్తున్నాయి. చాలా రోజులవరకు గుంభనంగా వున్న బాబు అప్పుడప్పుడు ఆవేశంలో మనసులో మాటను కక్కేస్తున్నారు. ఇటీవల ఒక సందర్భంలో ఆంధ్రా ప్రాంతపు ఎన్నికల్లో టీడీపీ, వై. ఎస్. ఆర్. కాంగ్రెస్ పార్టీల మధ్యనే ప్రధానంగా పోటీ వుంటుందని కేడరుకు స్వయంగా ఉద్బోధ చేశారు. జగన్ కున్న రాజకీయ అనుభవం బొత్తిగా శూన్యమే అయినా అతది దూకుడుకు కారణం మరణించిన వై. ఎస్. పట్ల జనాలకున్న ప్రేమాదరాభిమానాలే. మరణించిన వారిపట్ల మనకున్న క్రేజ్ ను ఓట్ల రూపంలో కురిపించుకోవాలన్న తాపత్రయంలో ఇప్పుడు జగన్ కు తోడుగా చంద్రబాబు కూడా జట్టు కట్టాలనుకుంటున్నారు.

ఏవేవో కుంటిసాకులు ‘ఈనాడు’తో చెప్పించి మామను గద్దెదించి అధికారాన్ని ఆక్రమించడమే కాకుండా మహానేత మరణానికి కూడా పరోక్షంగా కారణమైన చంద్రబాబు తన సొంత మామ పేరు చెప్పుకుని జనంలోకి వచ్చినా ఎవ్వరూ నమ్మరన్న సత్యం బోధపడ్డాక సుదీర్ఘ రహస్య అజెండాకు శ్రీకారం చుట్టారు. తెలుగు ప్రజల స్మృతిపథంలోంచి చెరిగిపోతున్న నందమూరి తారక రామారావును గుర్తుకు తేవడంతో పాటు అతడి వారసుడైన నందమూరి బాలకృష్ణను తెలుగుదేశం పార్టీకి మృత సంజీవనిగా వాడదలచుకోవడం అనే ‘ఒక్క దెబ్బకు బోలెడు పిట్టలు’ కడు రమ్యమైన రమణీయ కమనీయ రంగుల చిత్రానికి పక్కా స్క్రీన్ ప్లే సిద్ధం చేశారు. అందులో భాగంగానే తొలివిడత ఒక బియ్యం వ్యాపారి ‘శ్రీరామరాజ్యం’ సినిమా తీయడం. డబ్బంతా ఎన్టీయార్ ట్రస్ట్ భవన్ నుంచి వచ్చింది కాబట్టే జనం థియేటర్ల వద్దకు రాకపోయినా రాష్ట్రమంతటా అర్థ శత దినోత్సవం పూర్తిచేసుకుని వంద రోజుల పండుగకు ఆ సినిమా పరుగులు పెట్టడం. అంతటితో ఆగక తమ అనుబంధ టీవీ చానెళ్లలో ఆ సినిమా పై ప్రత్యేక కార్యక్రమాల ప్రసార హోరు అందులో భాగమేనని ఓటరు అర్థం చేసుకోవాలి. ఇక ఎన్నికలు సమీపించేలోగా బాలయ్యబాబు ఇతర పౌరాణిక పాత్రలయిన శ్రీకృష్ణుడు, దుర్యోధనుడు, రావణుడు, తదితర వేషాలలో అలరించబోతున్నారు. దాంతోపాటు రాబిన్ హుడ్ తరహా సాంఘిక పాత్రలు కూడా పోషించిన సినిమాలు విడుదలైతే మన జన్మ ధన్యమవుతుంది. పైగా ఇకపై రాబోయే సినిమాలకు చంద్రబాబు ఇంటికి బియ్యం వేసినవారే కాక, పాలు పోసేవారు, పేపర్ తెచ్చేవారు, కూరగాయలమ్మేవారు.. నిర్మాతలుగా మారే అవకాశాలు లభిస్తాయి. భలే చాన్స్ కదా..!

ఒక వైపు బాలయ్యతో సినిమాలు విడుదల చేయిస్తూ, మరోవైపు చంద్రబాబుతో సంబంధం లేకుండా అతడు ప్రజలవద్దకు వెళ్లేలా పర్యటనలు ఏర్పాటు చేయిస్తూ ప్రజల స్మృతిపథంలో మళ్లీ అలనాటి ఎన్టీయార్ కదలాడేలా చేయిస్తారు. ఆ విధంగా 2014లో జరగనున్న ఎన్నికలు మనుగడలో వున్న పార్టీల మధ్య కాకుండా, లేని వై. ఎస్. ఆర్. వెర్సస్ ఎన్టీయార్ ల మధ్య జరిగేలా స్కెచ్ సిద్ధమవుతోందన్న మాట. తెలివి తెచ్చుకోవలసింది మనమే.

21.01.2012

గాడ్ మెన్

 వార్తాపత్రికలన్నీ పేజీలను సాయిబాబా కథనాలతో నింపేస్తున్నాయి. కడపలో ఎన్నికల నుంచి ప్రజల దృష్టిని మళ్లించడానికి ఇప్పుడిలా సాయిబాబా మన పత్రికలకు ఉపయోగపడ్డారు. దాదాపు పద్దెనిమిదేళ్ల కిందట ఇదే సాయిబాబాపై హత్యాప్రయత్నం జరిగినప్పుడు ఆయన లుంగీ పైకెత్తి మేడమీది గదిలోకి పరిగెత్తినట్టు రాసిన ‘ఈనాడు’ ఇప్పుడు కేవలం ఆయన భక్తులకు చేరువవడానికి పేజీలకు పేజీలు కథనాలు వండివార్చుతోంది. సాయిబాబాపై కాకుండా చిల్లర బాబాలపై పదునైన మాటల తూటాలతో విరుచుకుపడే టీవీ నైన్ అకస్మాత్తుగా గత వారం రోజులుగా కాషాయరంగు ధరించింది. ఇలా వీలైనప్పుడల్లా మన మీడియా ఎంత దిగజారుడు తనానికైనా సిద్ధమని నిస్సిగ్గుగా ప్రకటించుకుంటుంది. ఒక స్టాండు అంటూ లేకుండా ఎటుపడితే అటు నాలుకను తిప్పే ఊసరవెల్లి వ్యవహారం పత్రిక స్వప్రయోజనాలు కాపాడడం వరకూ ఏమోగాని, సమాజం నిలబడడానికి గాని, స్వయంగా ఎదగడానికి గాని ఏమాత్రం ఉపయోగపడదు.

బాల్యం నుంచే సాయిబాబా తానో దైవాంశ పంభూతుడినని ప్రచారం చేసుకున్నారు. దీంతో ప్రపంచవ్యాప్తంగా కోట్లాది జనాలు వీర భక్తులుగా మారడం మాత్రమే కాక్ తమ ఆస్తులు సర్వస్వాలను అన్నింటిని బాబాకు ధారపోయడాన్ని మనం చాలా జాగ్రత్తగా అర్థం చేసుకోవాలి. కష్టం వచ్చినప్పుడు బేలగా మనుషులు దైవాన్ని ప్రార్థించడం వేరు. తాము కష్టపడి సంపాదించిన ఆస్తులను తృణప్రాయంగా బాబాకు ధారపోయడం వేరు. ఎంతో త్యాగ గుణాన్ని తమ నాయకుడు లేదా ఆరాధ్యనీయ వ్యక్తి తమకు నేర్పకపోతే భక్తులు ఆ పని చేయలేరు. ఇందుకుగాని బాబాను ఇప్పటి రాజకీయ నాయకులందరూ ఆదర్శంగా తీసుకోవాలి. తాను ఏం చెప్తున్నారన్నది అంత ప్రధానం కాదుగాని, తన భక్తులలో పాదుకొల్పిన నిస్వార్థ గుణాన్ని ఆదర్శంగా తీసుకోవాలి. హత్యాప్రయత్నం జరిగిన తర్వాత బాబాలో తీవ్రమైన మార్పు వచ్చిందని బాబా జీవితాన్ని పరిశీలించిన వారికి స్పష్టంగా తెలిసిన విషయమే. తన చుట్టూ చేరిన సంపదే తన శతృవని ఆయన గ్రహించారు. వెంటనే కోట్లాది రూపాయలను సమాజ సేవకు వినియోగించడం మొదలుపెట్టారు. తరువాత అమలులోకొచ్చినవే సత్యసాయి సూపర్ స్పెషాలిటీ ఆసుపత్రి గాని, అనంతపురం మంచినీటి ప్రాజెక్టుగానీ. వాటిలో కూడా కాంట్రాక్టులు ట్రస్టు సభ్యుల బంధువులకు అప్పగించినప్పుడు మళ్లీ దుమారం చెలరేగితే, బాబా స్వయంగా తప్పులు సరిదిద్దారు. ఆశ్రిత పక్షపాతం వహించకుండా అన్ని చర్యలూ తీసుకున్నారు.

కోటానుకోట్ల రూపాయల ట్రస్టును అంతగా చదువు లేని సాయిబాబా కేవలం భక్తి మత్తుతో నడిపించడం మేనేజ్ మెంట్ విద్యార్థులంతా పాఠాలుగా నేర్చుకోవలసిందే. వేలాది మందికి క్రమం తప్పకుండా భోజనాలు, ఇతర సదుపాయాలు నిరంతరాయంగా కల్పించడంలో గత ఆరేడు దశాబ్దాలుగా సత్యసాయి ట్రస్టుకు మంచి పేరుంది. పైగా వారెవ్వరికీ జీతభత్యాలు కూడా వుండవు. వాలంటరీలుగానే సాయి భక్తులందరూ ఈ పనులు చేస్తున్నారు. అదికూడా మెచ్చుకోదగిందే. మరి సాయిబాబా లేని ప్రశాంతి నిలయంలో ఈ పనులన్నీ ఎలా సాగుతాయోనని ప్రపంచవ్యాప్తంగా బాబా అభిమానులూ, అభిమానం లేనివారూ ఆసక్తిగా గమనిస్తున్నారు. బాబా జమానాలో ఎన్నో శవాలు పెన్నా నదీతీరంలో తేలినప్పుడు కనీసం శవ పంచనామాలు సైతం జరిగిన దాఖలాలు లేవు. స్వయంగా యూ ఎన్ ఓ సాంస్కృతిక విభాగం జారీ చేసిన అంతర్జాతీయ సర్క్యులర్ లో పుట్టపర్తి వెళ్లే భక్తులు తమ ప్రాణాలు తామే స్వయంగా కాపాడుకోవాలని తాఖీదు జారీ చేయడం ఇప్పుడు గుర్తు చేయడం బాగోదు. కానీ సాయిబాబా మరణం వెనుకనున్న మిస్టరీని మన తెలుగు దినపత్రికలు పోటీపడి తవ్విపోగేసేస్తుండడం చూస్తే ఈ మాటలు రాయాలనిపించింది. ఒక పాత తెలుగు సినిమా పాటలో ‘బాబూ ఆ గొయ్యి ఎందుకురా’ అని ప్రశ్నిస్తే, ‘తాతకు చేసిన మర్యాద మరి నీకూ చెయ్యాలి కదయ్యా’ అని సమాధానం చెప్పడం గుర్తుకు వస్తే అది మనతప్పు కాదు కదా. పుట్టపర్తిలో సంభవించిన వందలాది మిస్టరీ మరణాలలో సాయిబాబాది కూడా ఒకటి కావడమే విషాదం.

సాయిబాబా తనపై ఎవరు, ఏ స్థాయిలో, ఎన్ని విమర్శలు చేసినా కేవలం మౌనంతోనే సమాధానం చెప్పేవారు. అదే విద్యను ఇప్పుడు ట్రస్టు సభ్యులు ప్రదర్శించడం తప్పు పట్టలేం. అయితే పసలేని ఈ విషయాలతో మన పత్రికలు పేజీలను నింపుతున్నది ఎందుకంటే కడపలో జగన్ ప్రభంజనాన్ని కాసేపైనా జనం దృష్టినుంచి మళ్లించడానికే. ఒక శాసన సభ, ఒక లోక్ సభ స్థానాలకు జరుగుతున్న ఈ ఉప ఎన్నికలకు అంత కవరేజీ ఇస్తూ అనవసరంగా జగన్ ను మరింత హీరోను చేసేస్తున్నామేమోనన్న అనుమానంతో పత్రికలు వున్నాయి. ఇంతలో ఆపద్బాంధవుడిలా అన్నా హజారే దొరికారు. కానీ ఆ ముసలాడు ఆ ఎపిసోడ్ ను కనీసం ఒక వారమైనా టీవీ సీరియల్ లాగా లాగుతారనుకుని మన తెలుగు పత్రికలు రంగం సిద్ధం చేశాయి. మూడో రోజుకే ప్రభుత్వం దిగిరావడంతో ఏమి చేయాలో పాలుపోని పరిస్థితుల్లో సాయిబాబా అంశం దొరికింది. ఇంకేముంది, సరిగ్గా పది రోజులు మన మీడియాకు మేత. మనం చాలా జాగ్రత్తగా ఇవన్నీ పరిశీలించకపోతే మన జీవితంలోనే ఏది ముఖ్యమో, ఏది అనవసరమో తెలుసుకోలేని సందిగ్ధంలో పడిపోతాం.

అన్నట్టు, నూటా ముప్పై అయిదేళ్లకు పైగా చరిత్ర వున్న ది హిందూ జాతీయ దినపత్రికకు ప్రస్తుతం ఎన్. రామ్ ఎడిటర్ గా వున్నారు. అరవై ఐదేళ్ల ఎన్. రామ్ గత ఏడాదే రిటైర్ కావాల్సివుంది. ఆయన సోదరుడు ఎన్. రవి తర్వాతి సంపాదకుడు కావాల్సిఫుంది. కానీ, నాటకీయంగా గత పక్షం రవిని ఉద్యోగం నుంచి తొలగించారు. రామ్ పదవీ విరమణను మరికొన్నాళ్లు తనకుతానే పొడిగించుకుని, తన తరువాతి స్థానానికి రాబోతున్న మరో సీనియర్ ఉద్యోగి రవిని తొలగించడమే కాకుండా ఎందుకు తొలగిస్తున్నట్టో కూడా కనీసం చెప్పలేదట. దీంతో రవి తన కష్టాన్ని లేఖలో రాసుకుని కరపత్రాలు పంచినట్టు హిందూ పత్రికలోని సీనియర్ ఉద్యోగులందరికీ పంచిపెట్టారట. ప్రస్తుతం రవి స్థానంలో హిందూ సీనియర్ రిపోర్టర్ సిద్ధార్థ వరదరాజన్ ను నియమించారట. దీనిని బట్టి తెలిసిన నీతి ఏమిటంటే ప్రజాస్వామిక విలువలు ప్రకటించుకోవడానికే గాని, పాటించడానికి కాదని మరోసారి హిందూ తెలియజెప్పిందన్న మాట. భాషా భేదమే గాని, పత్రికలన్నీ ఒక్కటే దారిలో నడుస్తున్నాయన్న మాట. ఎంత నిబద్దతో!

౨౮.ఏప్రిల్, ౨౦౧౧

గత వారం రోజులుగా అన్ని దినపత్రికలను, టీవీ చానెళ్లను పూనకం పట్టినట్టుగా పట్టేసింది క్రికెట్. వరల్డ్ కప్ సెమీ ఫైనల్ కు భారత, పాకిస్తాన్ జట్టులు చేరాయో  లేదో దీనిని ఎలాగైనా వ్యాపార వస్తువుగా మార్చాలనుకుని మీడియా భావించింది. దీనికి పూర్తి వత్తాసు కార్పొరేట్ ప్రపంచం నుంఇ లభించింది. ప్రజల వినియోగదారీ మనస్తత్వంపైనే మనుగడ సాగిస్తున్న మన మార్కెట్ శక్తులకు మీడియా తోడైతే ఇక చెప్పేదేముంది. ఇదీ అదీ అని తేడాలేకుండా అన్ని పత్రికలు, టీవీ చానెళ్లు గత వారం రోజులుగా విజయవంతంగా క్రికెట్ ను అమ్ముకోగలిగాయి.  వైద్యులు శస్త్రచికిత్స చేసేముందర రోగికి నొప్పి తెలియకుండా మత్తుమందు ఇస్తారు. మీడియా తవ విష స్వభావానికి మనకు ఎలాంటి మనోవికారాలు కలగకుండా దీనికి దేశభక్తి అనే తారు పూసింది. ఈ వారం రోజులూ క్రికెట్టు గురించి మాట్లాడలేదంటే నువ్వు దేశభక్తుడివి కానట్టే. దీనికి చాలా విచిత్రంగా మన ప్రభుత్వం కూడా వంత పాడింది. ఈ మొత్తం ఎపిసోడ్ లో అత్యంత విషాదభరితమైన అంశం ఇదే. భారత ప్రధాని మొత్తం పాకిస్తాన్ ప్రభుత్వ యంత్రాంగాన్ని క్రికెట్ వీక్షించడానికి రమ్మని స్వాగతించడంలోనే చాలా విచిత్రమైన మెలిక వుంది. కార్పొరేట్ స్వామ్యానికి మన ప్రభుత్వాలు ఊడిగం చేస్తున్నాయనడానికి ఇదే తిరుగులేని నిదర్శనం.

గత వారం రోజులుగా దేశ ప్రజలందరూ భారత, పాకిస్తాన్ క్రికెట్ గురించే మాట్లాడుకున్నారు. దీనికి సంబంధించి వార్తలు, విశ్లేషణలు పత్రికలు వండి వడ్డించాయి. మీరు దేని గురించి మాట్లాడాలో వారే ముందుగా నిర్ణయిస్తారు. మీరు జస్ట్.. అవి చదివేయడం.. మీ మిత్ర బ్రందం ముందర అవే వల్లె వేయడం. మీ మిత్ర బ్రుందంలోని సభ్యులు వారు చదివిన పత్రికలనుంచి విషయాలు చెప్పడం. మీరంతా చివర్లో మేరా భారత్ మహాన్.. అని జబ్బలు చరుచుకోవడం… అన్ని క్రీడల్లాగే క్రికెట్ కూడా కేవలం ఒక క్రీడ. దానికి ఎలాంటి ప్రాముఖ్యం ఇవ్వనక్కరలేదు. మన జీవితాలతో సంబంధం లేని క్రికెట్ ఆరోగ్యాన్ని ఏ మాత్రం పెంపొందించలేని ఒక నిరుపయోగ క్రీడ. నిజానికి అభివ్రుద్ధి చెందిన దేశాలేవీ ఆడని క్రీడ. ఇంగ్లండు మినహా మరే ఇతర అభివ్రుద్ధి చెందిన దేశంలోనూ ఈ క్రీడకు స్థానం లేదు. దీనివల్ల రోజుల తరబడి పని గంటలు వ్రుధా కావడం మాత్రమే కాకుండా, కొన్ని వేల మందిని ఏ పనీపాటా లేకుండా రోజు గడపనివ్వడం వల్లనే ఆయా దేశాల్లో ఈ క్రీడకు చోటు లేకపోయింది. కాని, గొప్పలకు పోయే దేశాలకు మాత్రం అన్నిటికంటే కాలమే విలువలేనిది. కొన్నిపదులమంది మైదానంలో ఏ మాత్రం బుఱకు పదునుపెట్టని, మనో శారీరక వికాసాలు కలగని ఆట ఆడుతుంటే, కొన్ని వందల మంది అంతే సోమరితనంగా నీడలొ చూస్తూ గడిపేస్తుంటే, కొన్ని వేల మంది అలాంటి పనికిమాలిన క్రీడా విశేషాల గురించి చదువుకుంటూ, మాట్లాడుకుంటూ, విశ్లేషించుకుంటూ గడపడం ఏవిధంగా దేశానికి ప్రయోజనకరమని చెప్పగలం?

చాలా విచిత్రంగా ఇన్ని కోట్లమంది సమయాన్ని వ్రుధా చేస్తున్న ఈ క్రీడ చేతివేళ్లకు మించని కొద్దిమంది క్రీడాకారులకు మాత్రం కోట్లకొద్దీ కాసులు కురిపించడం మనం మర్చిపోకూడదు. మన ఇంట్లో ఒక బాబో పాపో పదో తరగతి పరీక్ష రెండు సార్లు తప్పితే మనమెంతో నగుబాటుకు గురవుతాము. బంధువులకు ఏమని సమాధానం చెప్పుకోవాలో తెలియక సతమతమవుతాం. ఎలాంటి మినహాయింపులు లేకుండా మన దేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న క్రికెట్ క్రీడాకారులందరూ పదో తరగతి పరీక్షల్లో మూడు సార్లకు మించి తప్పినవారే. కానీ మైదానంలో వారు తొడుక్కున్న దుస్తుల దగ్గరనుంచీ, పెట్టుకున్న టోపీ, వాడుతున్న బ్యాట్ వంటి పరికరాలు, తాగుతున్న పానీయాల దగ్గరనుంచి కోట్లాది రూపాయలు వసూలు చేస్తూ రాష్తపతి కంటే ఎక్కువ ఆదాయం సంపాదిస్తున్నారంటే ఇందులో ఏదో మతలబు వున్నట్టే. ఇక మన దేశంలో క్రికెట్ బోర్డులయితే అవినీతి కూపాలని ప్రతి దర్యాప్తు సంస్థా తేల్చిచెప్పింది. జనజీవితంతో సంబంధం లేని క్రికెట్ కేవలం మార్కెట్ కు మాత్రమే బంధువు. చెట్టుపేరు చెప్పుకుని కాయలమ్ముకునే చందంగా క్రికెట్ క్రీడాకారులతో ప్రకటనలు ఇప్పించి వారి వస్తువులను అమ్ముకునేట్టు చేయగలగడం మార్కెట్ లక్ష్యం. జనహితం పట్టని మార్కెట్ చెప్పుచేతల్లోకి వెళ్లిన మీడియా సైతం అదే లక్ష్యంతో పని చేస్తున్నప్పుడు విజ్నులైన ప్రజలు ఈ మాయాజాలానికి లొంగిపోకూడదు.

క్రికెట్ మైదానంలో కూర్చుని చూడడానికి వేలాది రూపాయలు పోసి టిక్కెట్లు కొనడం, వాటిని మరింత ధర పెట్టి బ్లాకులో కొనడం దారుణం. ఇక ఫలానా దేశం గెలుస్తుందని గర్వంతో కట్టే బెట్టింగులు సైతం కోట్లాది రూపాయలకు చేరుతున్నాయని సమాచారం. ఇది మరింత క్రూరమైన, ప్రమాదకరమైన క్రీడ. నిన్నటి వరల్డ్ కప్ సెమి ఫైనల్ లో మనమందరమూ చూడని విషాదమేమిటంటే రెండు దేశాల మధ్య జరిగిన క్రీడను పోటీ తత్వంతో గాక, రెండు శత్రి దేశాల మధ్య జరిగిన యుద్ధంగా చిత్రించడమ్. అత్యంత కట్టుదిట్టమైన భద్రతా చర్యల నడుమ ఈ క్రీడను నిర్వహించడం మనం గుర్తించాలి. నిన్న ఒక్కరోజే మొబైల్ సంక్షిప్త సందేశాలతోనే కొన్ని కోట్ల రూపాయల వరకూ జరిగిన వ్యాపారంలో దేశభక్తి మురికికాలవ లోని బురదలాగా సెల్ ఫోన్లలో పారింది. ఓడిపోవడం, గెలవడం రెండూ ఏమంత విషయాలు కావని, కేవలం ప్రతిభావంతంగా ఆడడమే చాలా ముఖ్యమని మన క్రికెట్ పూనకం పట్టినవారికి చెప్పడమే ఈ వ్యాసం ఉద్దేశం.

భోగీ పండుగ.

చెడుకు ప్రతీకగా భావించి పెద్దపెద్ద కర్ర దుంగలను ఒకచోట పేర్చి భోగీమంట పెట్టి దేశమంతటా చలి కాచుకుంటారు. కానీ మహారాష్ట్రలో పూణెకు దగ్గరలో వున్న లోనోవాలా ప్రాంతంలో నివశిస్తున్న 39 ఏళ్ల సతీష్ శెట్టికి మాత్రమ్ జీవితం చీకటయింది ఆ తెల్లవారి జామునే.

తెల్లవారి నాలుగు కాకముందే సెల్ ఫోన్ అలారమ్ మోగడం మొదలుపెట్టింది. పిల్లలకు నిద్రాభంగం కలగకుండా దాని నోరు నొక్కేసి సతీష్ శెట్టి ఎప్పటిలానే మార్నింగ్ వాక్ కు బయల్దేరాడు. ఇంకా పేపర్ వేసే కుర్రాళ్లు కూడా పనిలోకి దిగలేదు. వీధిలో కొదరు కుర్రకారు చురుగ్గా భోగీమంటకు ఏర్పాట్లు చేస్తున్నారు. తెల్లవారు జామునే ప్రకృతికూడా మనిషి మీద పగబట్టినట్టుంది. ఆకు కూడా ఆడడం లేదు. నుదుటిమీద చిరుచెమటను తుడుచుకుంటూ రైల్వే ట్రాక్ దాటి గబగబా నడుస్తున్నాడు సతీష్. అక్కడ సగం కూల్చిన బిల్డింగ్ ఒకటి కనిపించింది. ఆ భవనం పూర్తిగా నేలమట్టం కావడానికి ఇంకా రెండుమూడు రోజులు పడుతుందని ఆలోచిస్తూనే ఒక్కసారి గతంలోకి వెళ్లిపోయాడు.

నిర్మాణమ్ పూర్తయిన భవనం జోలికి పోవడమెందుకని తన స్నేహితులు కూడా వారించారు. కానీ తన మనసే అంగీకరించలేదు. అది ఖచ్చితంగా రైల్వే స్థలం. నిక్షేపంలాంటి ఆ స్థలంలో యూనియన్ నాయకుడొకరు దర్జాగా రెండంతస్తుల మేడ కట్టేశాడు. దానికి వ్యతిరేకంగా సుమారు ఎనిమిది నెలలు పోరాడాడు. కనీసం సమాచారం ఇవ్వడానికి కూడా వెనుకడుగువేసిన అధికారులే చివరకు మహరాష్ట్ర హైకోర్టు ఉత్తర్వులతో ఇప్పుడా భవనాన్ని కూలదోస్తున్నారు.

మంచి చెడుల మధ్యనున్న విభజన రేఖ రోజురోజుకు పల్చనైపోతోంది. ధనం, బలం, బలగం ఉన్నవాడికి తానేం చేసినా చెల్లుతుందనే భావన స్థిరపడిపోతోంది. ఆ పనులన్నింటినీ సామాన్య ప్రజలు కనీస స్థాయిలోనైనా ప్రతిఘటించకుండా ఆమోదం తెలుపుతుండడం సతీష్ శెట్టికి మింగుపడడం లేదు.

ఆలోచనలు సుడులు తిరుగుతున్నాయి. ఒకటా.. రెండా.. భూ ఆక్రమణలు, దందాలు… మహారాష్ట్రలోనే తాలెగావ్, లోనోవాలా, పింప్రి, చించివాడ ప్రాంతాలలో సుమారు పద్నాలుగు లాండ్ స్కాములను తానొక్కడే బయటపెట్టాడు. ఒక్కో కేసూ ఒక్కో రకమైనది. రాజకీయ నాయకులు, అధికారులతో కుమ్మక్కై భారత ప్రభుత్వ భూమినే దోచుకోవడం తన మనసును కలిచివేస్తోంది. కేవలం సమాచార హక్కు చట్టాన్ని ఆయుధంగా చేసుకుని ఒక్కొక్కటిగా తాను చేస్తున్న పోరాటాలు అందరి గుండెల్లో రైళ్లు పరిగెత్తుస్తున్నాయి. తనను బెదిరించడం, పత్రికా విలేకరుల సాయంతో రాజీ బేరాలు కుదర్చడం, డబ్బు అనే కుక్క బిస్కట్లు విసిరితే కొందరు ప్రభుత్వ అధికారుల్లాగే లొంగిపోయి తానుకూడా సహకరిస్తానేమోనన్న అనేక పిచ్చి ప్రయత్నాలకు తాను లొంగని విధానాన్ని సతీష్ తనకుతానే మెచ్చుకుంటున్నాడు. ఈ ఆలొచనలతో నడుస్తున్న సతీషుకు ఎక్కడలేని ఆవేశం వచ్చిందని చెప్పడానికి అతని నడకలో వేగమే నిదర్శనం. ఆ ఆలోచనల్లో పడి తన వెనక ఒక గుంపు తనకంటే వేగంగా తనను సమీపిస్తున్న సంగతి పట్టించుకోలేదు.

ఒకవైపు రాజకీయ నాయకుల భూదందాను ప్రతిఘటిస్తూనే మరోవైపు బ్లాక్ మార్కెట్లో కిరోసిన్ వ్యాపారంపైన తాను ఒంటరిగా చేస్తున్న పోరాటం, ఇందులో బయటపడిన బోగస్ రేషన్ కార్డుల వ్యవహారం మరో మూడు నెలల్లో మరెంతమంది చీకటి జీవితాలను బయటపెట్టబోతున్నాయో తనకు తెలీదుగానీ, ప్రజలకు న్యాయంగా అందవలసిన సౌకర్యాలు కొందరి స్వార్థంవల్ల అందకపోవడమే తనను ఇన్ని సాహసకార్యాలు చేయడానికి పురికొల్పిన ఏకైక కారణం.

ఇంతలో తనను చుట్టిముట్టిన ఆజానుబాహులవైపు ఆశ్చర్యంగా చూశాడు. తనకు ఇది కొత్తకాదు. తనను బూతులు తిట్టడం, తనపై చెయ్యి చేసుకోవడం మామూలే. అందుకే సతీష్ నవ్వుతూ, ‘చెప్పండి, ఈసారి ఎవరు పంపించారు. నన్నేం చెయ్యమన్నారో కూడా చెప్పండి. నేనెలా ఒళ్లు దగ్గర పెట్టుకోవాలో కూడా చెప్పి పంపారా? అని అడిగాడు. కానీ అకస్మాత్తుగా వాళ్లు కత్తులుతీసి తనమీద దాడి చేసేసరికి ఏంచేయాలో పాలుపోలేదు. వెంటనే ఇంటికి వెళ్లాలని మనసుకు తోచింది కాని, శరీరం సహకరించలేదు. దాంతో అక్కడే కుప్పకూలిపోయాడు. ఆ రోజు సతిష్ కుటుంబ సభ్యులతోపాటు ఆ కాలనీవాసులెవరూ భోగీ పండుగ చేసుకోలేదు…

భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత మనం చేసుకున్న అనేకానేక చట్టాల్లో విప్లవాత్మకమైనదీ, ప్రజాస్వామిక పాలనకు నూతన భాష్యాన్ని చెప్పిన చట్టం సమాచార హక్కు చట్టం. ఈ ఏడాది అక్టోబరు నాటికి ఆ చట్టం మన దేశంలో అమలులోకొచ్చి ఐదేళ్లు పూర్తవుతోంది. ఎటువంటి విషయం గురించయినా ఈ దేశ ప్రజలు కోరే ఎటువంటి సమాచారాన్నైనా వారికి అందించడాన్ని తప్పనిసరి చేసిన చట్టమిది. దురదృష్టవశాత్తూ ఈ చట్టం సహాయంతో కొందరు పెద్దల అక్రమాలను బయటపెట్టడానికి పూనుకున్నవారిని నిర్దాక్షిణ్యంగా మట్టుపెట్టడం భారత సమాజానికి తలవంపుగా మారింది. సమాచార హక్కు చట్టాన్ని ఆయిధంగా చేసుకుని అన్యాయాలమీద అక్రమాల మీద పోరాడుతున్న తొమ్మిది మంది అసలుసిసలు దేశభక్తులను ఈ ఒక్క ఏడాదిలోనే ఇప్పటిదాకా భారతమాత పోగొట్టుకుంది.

విప్లవాత్మకమైన చట్టమనీ, పాలనలో పారదర్శకతకు నిలువెత్తు నిదర్శనమని, అవినీతి మార్గానికి అంతుపలకడమేనని, ప్రజలే స్వయంగా పాలనపై నిఘా సాగించవచ్చుననీ మరొకటనీ ఇంకొకటనీ ఇంతవరకు మనం ఘనంగా కిర్తిస్తున్న మన సమాచార హక్కు చట్టం మూలానే మనం ఇంతమందిని పోగొట్తుకున్నామంటే ఒక్కసారి ఈ చట్టం వైపు లోతుగా దృష్టి సారించల్సిన అవసరమెంతో ఇంది. ఈ చట్టం ఉనికిలోకి రావడానికి ముఖ్యకారకులైన సామాజిక ఉద్యమకేరిణి అరుణారాయ్ చెప్పినట్టు దేశవ్యాప్తంగా బిటి వంకాయపైన అంత రగడ జరిగిన తర్వాత ప్రభుత్వం ఆ వంకాయ విత్తనాలను మార్కెట్లో ప్రవేశపెట్టడానికి వెనుకడుగేయడానికి కారణం నిజానికి ఈ సమాచార హక్కు చట్టమేనని చెప్తున్నారు. మరి మనకేం జరిగింది? మనపై మనమే ఎందుకింత అసహనం ప్రదర్శించుకుంటున్నాం? తోటి మనిషిని ఎందుకింత క్రూరంగా చంపుకుంటున్నాం? చట్టాన్ని అమలుపరిచే క్రమంలో ఎంతో కృషిచేస్తున్న సామాజిక ఉద్యమకారులను నిష్కారణంగా ఎందుకు పొట్టన పెట్టుకుంటున్నాం?

ఈ ఏడాది ఇప్పటివరకు ఇందుకోసం ప్రాణాలర్పించింది తొమ్మిది మందే కావచ్చు. అవినితి కార్యకలాపాలను బహిర్గతం చేయడం కోసం, ప్రభుత్వంలోని వివిధ శాఖల వ్యవహార సరళిలో పారదర్శకతకు కృషిసల్పడం కోసం, పాలనలో సరికొత్త ప్రజాస్వామ్యాన్ని ప్రవేశపెట్టడం కోసం కృషి చేస్తున్న క్రమంలో ప్రాణాలమీదికి తెచ్చుకుంటున్న వారు వందలాదిమంది. ఈ క్రమంలో తిట్లు తింటున్న వాళ్లు, దెబ్బలు కాస్తున్న వాళ్లు, కాళ్లుచేతులు పోగొట్టుకుంటున్న వాళ్లు దేశవ్యాప్తమ్గా కొన్ని వందలమంది వున్నారంటే ఆశ్చర్యపోనక్కర్లేదు.

ఇప్పటివరకు హతులైన వీరుల్లో మహారాష్ట్రలో అత్యధికంగా నలుగురు, గుజరాత్ లో ఇద్దరు, బీహార్, ఉత్తరప్రదేశ్, ఆంధ్రప్రదేశ్ లలో ఒక్కొక్కరు అసువులు బాసారు. చాలా విచిత్రంగా ఈ హత్యలన్నింటి వెనుక మాఫియా, రాజకీయ నాయకుల, కొందరు అధికారుల హస్తముండడం జాతి యావత్తు సిగ్గుపడాల్సిన విషయం. ఇంకా విచిత్రంగా ఈ హత్యకేసులు నడుస్తుండడం గమనిస్తే మనమీద మనకే అసహ్యం వేస్తుంది. చనిపోయిన వారిమీదే తప్పంతా తోసేసి వారికే జరిమానాలు విధించిన మన పోలీసులు, అధికారులు, వారికి వెన్నుదన్నుగా నిలిచే రాజకీయ నాయకులు… కేవలం మనకే సొంతం. అరుణారాయ్ ఏమంటారంటే ఆర్థిక సరళీకరణలు దేశంలో చోటుచేసుకున్న తరువాత దేశంలో కొత్తగా పోగవుతున్న సంపదను గుత్తసొత్తుగా దోచుకోవడానికి రాజకీయ నాయకులు, అధికారులు జరుపుతున్న కుట్రలో సామాజిక ఉద్యమకారులు సమిధలు అవుతున్నారు. ఇలా తమ అక్రమాలను బయటపెడుతున్న వారికి గుణపాఠం చెప్పడానికి కొందరిని చంపడంద్వారా తమ అక్రమాల జోలికి వస్తే ఏమవుతుందో తెలుసుకోమని వారు కొన్ని హెచ్చరికలు చేస్తారు. దీనిద్వారా వారు పంపదలచుకున్న సందేశం ప్రజలకు చేరిపోతుంది. వారి ఆగడాలకు హద్దు వుండదు.

తాజాగా జరిగిన సంఘటన ఈ విషయంలో సభ్య సమాజం ఎంత అప్రమత్తంగా ఉండాలో మరింత హెచ్చరికగా చెప్తోంది. మొన్న జులై 20నాడు పట్టపగలు గుజరాత్ హైకోర్టు ప్రాంగణంలో అమిత్ జెత్వాను దుండగులు కాల్చి చంపారు. వన్యప్రాణి సంరక్షణలో అమిత్ పేరు ఇప్పటికే దేశవ్యాప్తంగా మార్మోగుతోంది. గిర్నార్ వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రంలో గిర్ సింహాల భద్రతకోసం పెద్ద ఎత్తున పోరాటం చేస్తున్న అమిత్ కూడా సమాచార హక్కు చట్టాన్ని ఆయుధంగా వాడుకుంటున్నాడు. అక్కడ గనుల తవ్వకానికి కుయుక్తులు పన్నుతున్న భారతీయ జనతా పార్టీకి చెందిన జునాఘడ్ ఎంపీ చాలాకాలం నుంచి బెదిరిస్తున్నట్టు అమిత్ కుటుంబ సభ్యులు ఆరోపిస్తున్నారు. ఆ సంరక్షణ కేంద్రం ఆవరణలోనే అక్రమంగా వెలిసిన ఆశ్రమానికి వ్యతిరేకంగా జరిపిన పోరాటంలో అమిత్ గెలిచాడు. ఆ ఆశ్రమాన్ని ఖాళీ చేయించమని గుజరాత్ హైకోర్టు ఆదేశించింది. కాని, దానికున్న మతపరమైన మద్దతు కారణంగా ఖాళీ చేయించడానికి ఇప్పటికీ గుజరాత్ పోలీసులు వెనుకడుగు వేస్తున్నారు. అమిత్ చేసుకున్న విన్నపాల ఫలితంగానే ఆ రాష్ట్రానికి మరో ఇద్దరు సమాచార కమిషనర్లను నియమించారు. అమిత్ చొరవవల్లనే ఏడేళ్లుగా ఖాళీగావున్న లోకాయుక్తను గుజరాత్ ప్రభుత్వం నియమించాల్సివచ్చింది.

హత్యలకు గురయిన కేసుల్లో ఎక్కువ శాతం పాత కక్షలే కారణమని పోలీసులు కొట్తి పారేస్తున్నారు. బీహార్ లో సమాచార హక్కు చట్టం పని తీరును ఎప్పటికప్పుదు ప్రజలకు తెలుపుతూ బీహార్ ఆర్ టి ఐ మంచ్ పేరుతో ఒక సంఘాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. కేసుల వివరాలతోపాటు, సమాచార హక్కుల కోసం పోరాడేవారిని ఎవరేమన్నా వెంటనే ఈ మంచ్ అందరినీ అలర్ట్ చేస్తుంది. దీని అధ్యక్షుడు ప్రవీణ్ అమానుల్లా ఏమంటారంటే ‘ఇప్పుడు బెదిరింపులు రాజకీయ నాయకులనుంచి, అధికారుల నుంచి, నేరగాళ్ల నుంచే కాకుండా కొత్తగా చట్టాన్ని అమలుపరచవలసిన అధికారుల నుంచే ఎక్కువవుతున్నాయి. సమాచార హక్కు చట్టాన్ని ఆశ్రయించిన వారందరిపైనా లేనిపోని కేసులు బనాయిస్తున్నారు’.

సమాచార హక్కు చట్టం అమలుతోపాటు, ఇప్పుడు ఆ చట్టాన్ని ఆశ్రయించినవారికి రక్షణ కల్పించడానికి కొత్త చట్టం చేయాల్సిన దుస్థితి ఏర్పడింది. చట్టం ప్రధాన ఉద్దేశం పాలన విధాన నిర్ణయాలలో, అమలులో గోప్యత లేకుండా చూడడం. కాగా, ఇప్పుడు ఈ అస్త్రాన్ని వాడుకున్న వారికి రక్షణ కల్పించమని అడగడం మన దేశానికున్న విరోధాబాసనే గుర్తు తెప్పిస్తుంది. కాగా, సమాచార హక్కు చట్టాన్ని రూపొందించిన అరుణారాయ్ బృందానికే ఈ కొత్త బాధ్యతను ప్రభుత్వం అప్పగించడం కొసమెరుపు.

(అక్టోబర్, 2010 ‘సత్యం’ మాస పత్రికలో కవర్ స్టోరీగా ప్రచురితమైంది.)

నూనూగు మీసాల నూతన యవ్వనంలో పడుచు అందాల రాముడు తన తోటి సావాసగాళ్లతో రవ్వంత తుళ్లింతతో ఆటపాటలలో లీనమైవుండగా, తమ రాజసౌధానికి వచ్చిన మునులకు వంగి ప్రణమిల్లి వారికి దారిచ్చి మరలా తన ఆటలో మునిగిపోయాడు. అలా వెళ్లిన మునులు ఇలా తననే రమ్మనేసరికి ఆశ్చర్యపోతూ బిడియపడుతూ తండ్రి దశరథరాజు కొలువులోకి అడుగుపెట్టాడు. వారు చెప్పిందంతా విని మ్రాన్పడిపోయాడు. ఇంకా విలువిద్యలో తొలి అక్షరాలు దిద్దుతున్న తనను వందల ఏళ్లుగా కీకారణ్యంలో జపతపాదులు సాగిస్తున్న తమను రక్షించమని అర్థిస్తూ అడవుల్లోకి రమ్మని పిలుస్తున్న విశ్వామిత్రాది మునులను చూసి ఏమనాలో అర్థం కాలేదు. రక్షింపునర్ధిస్తూ తన తండ్రివైపు దీనంగా చూసేసరికి మునులకేసి నగుమోముతో వికసిత దశరథ వదనం కనిపించేసరికి రాముడికి గుండె లోయలోకి జారిపోతున్న అనుభూతి కలిగింది. మునులేం చేసినా, చెప్పినా వాటిని దైవవాక్కుగా భావించి పాటించడం ఆ తండ్రికి రివాజు. అదే అలవాటుతో సుకుమారుడైన రాముడివైపు చూసి నవ్వాడు. ఆ నవ్వులో లోతును అర్థమ్ చేసుకున్న రాముడు మారుమాట్లాడకుండా ఆ మునులవెంట నడిచాడు. ఎందుకో ఎక్కడికో తెలియని ఆ ప్రయాణంలో కొన్ని పగళ్లు, మరికొన్ని రాత్రులు సాగాక, దట్టమైన కీకారణ్యంలోకి ప్రవేశించారు. దారిలో మునులు చెప్పిందంతా విని, తమ తపోభంగానికి తీవ్రంగా శ్రమిస్తున్న ఆ రాక్షసుల భరతం పట్టడానికే నిర్ణయించుకున్నాడు. విశ్వమిత్రాది మునిగణ వర్గం తనకందించిన సర్వసమున్నత అస్త్రశస్త్రాదుల సాయంతో యువరాముడు మునుల తపోవన నిర్మాణానికి ఆటంకం కలిగిస్తున్న ఆటవిక వర్గాలను తరిమి తరిమి కొట్టాడు. మునులంతా శుభాశీస్సులు పలకగా తన  రాజ్యానికి తిరుగు ప్రయాణమయ్యాడు.

* * *

సీన్ కట్ చేసి కలియుగంలోకి వెళ్లేముందర ఇదే కథ అసలు కోణాలను స్పృశిద్దాం.

రాజ్యాలను విస్తరింప జేసే పథకాలలో అతి భీకరమైనదీ నీచమైనది యుద్ధం. పైగా చాలా అనుకూలతలు కలిసి వచ్చినపుడు, చివరలో తీసుకునే నిర్ణయమైన యుద్ధం పేరిట మరో దేశం పైకి దండెత్తి ఆ దేశాన్ని దురాక్రమణ చేయడమనే సాహసపూరిత దుశ్చర్యలో ఇరుదేశాల ప్రజలూ సైనికులూ తమ ప్రాణాలు కోల్పోవడం మామూలే. అయితే రాజ్యవిస్తరణకు యుద్ధమే కాక ఇతర సులువైన పద్ధతులు చాలా వున్నాయి. అయితే వాటికి రాజ్య యంత్రాంగం కాకుండా రాజమంత్రాంగం కావాలి. ఒక రాజు సంతానానికి మరో రాజు సంతానంతోనో, బంధువులతోనో వివాహం తదితర ఒప్పందాలూ చేసుకోవడం ద్వారా చాలా సులువుగా సమీప భవిష్యత్తులో తమ సామ్రాజ్యలను విస్తరించుకునే వీలుంది.

వీటన్నింటికి మించి విశేషమైన రాజ్య విస్తరణ పథకాల్లో మునుల తపస్సుల తంత్రాంగం మరొకటి. మునులెవ్వరూ మన పల్లెవాసులు వేసుకునే గుడిశెల మాదిరి పదో పదిహేనో గజాల జాగాలో పాగా వేసుకుని ముక్కు మూసుకుని తపమాచరించరు. అలాగని భావిస్తే మనం తప్పులో కాలిసినట్టే. అప్పట్లో వారుకూడా ఇప్పటి మన రాజకీయ నాయకవినయకుల మాదిరిగానే, ఇప్పటి మన పెట్టుబడిదారీ సామ్రాజ్యవాదుల మాదిరిగానే కొన్నివందల ఎకరాలలో ఆశ్రమాలు స్థాపించేవారు – అవికూడా రాజ్యనికి కాస్త దగ్గరగా. అటవీప్రాంతాన్ని చదునుచేసి ఎవరైనా ముని ఆశ్రమం స్థాపించాలనే నెపంతో మొదలుపెట్టే పనులు పిల్లికి చెలగాటం ఎలకకు ప్రాణసంకటం మాదిరిగా, అక్కడ అటవీప్రాంతంలో నివాసముంటున్న ఆదివాసులకు విస్థాపన గండం ఎదురయ్యేది. ఆ దట్టమైన కారడువుల్లో ఓ నదీతీరంలోనో, ఓ వాగువంకనో ఏ గూడనో, పల్లెనో వేసుకుని కొన్ని తరాల తరబడి గ్రామవ్యవస్థను ఏర్పాటు చేసుకుని నివశిస్తున్న ఆదివాసీలు… మునుల రాకవల్ల తప్పనిసరి పరిస్థితుల్లో తమ ప్రాంతాలను విడిచి మరింత అడవి లోపలకు వెళ్లవలసివచ్చేది. దానికి విరుగుడుగా మునుల తపోదీక్షను భగ్నం చేయడానికి ప్రయత్నించడమనే ఎదురుదాడి సాగించేవారు. ఎర్రటి రసాన్ని స్రవించే పూడికపళ్లను నూరి రక్తంలా హోమంలో పడేయడమో, అందులో నీరు పోసేయడమో వంటి ఇతరత్రా అమాయక పనులు చేసేవారు. ఇదంతా సహించ(లే)ని మునులు దగ్గరలో విన్న రాజ్యం సపోర్టు కోసం వెళ్లేవారు. అంటే ఆ మునులు చేసే పనికి పూర్తి మద్దతునందించేవారికే ఆ నేలంతా సొంతం కాబోతుందని పరోక్షంగా చెప్పడమే వారిని రక్షి0చమని అర్ధించడం. అదో అలిఖిత ఒప్పందం.

వారిని ఆదుకోవడానికి రాముడు వెళ్లాడంటే అతడే అందర్నీ ఒంటిచేత్తో చంపేశాడని కాదు. రాముడి బాణం ఎవరికి తగిలినా తగలకపోయినా, రాముడివెనకనున్న రాజ్యం ప్రయోగించే వందలాది అస్త్రాలు తగిలి ఆదివాసీలు ప్రాణాలైనా వదలాల్సిందే లేదంటే వారి ప్రదేశమైనా విడిచిపెట్టాల్సిందే. పైగా రాజరికపు యుద్ధ సామగ్రిముందు ఆదివాసీల మోటు యుద్ధపరికరాలతో ఎంతసేపని నిలవగలరూ? దాంతో దాదాపు ప్రతి ముని తన తపోవ్రతాదులను యధేచ్ఛగా కొనసాగించే వీలుండేది. ఆవిధమైన అప్రకటిత యుద్ధానికి రాజ్యం తన సంపూర్ణ సహకారం అందిస్తుంటే మునులు యజ్ఞయాగాదులను అత్యంత శ్రద్ధాసక్తులతో, ప్రశామ్తంగా నిర్వహించుకునేవారు. అలా వారి జీవితాంతం అదే ఆశ్రమంలో యజ్ఞాలు చేస్తూ వుండిపోతారనుకుంతే చాలా పొరపాటు. అలా ఆటవిక రాక్షసులనబడే ఆదివాసులను తన్ని తరిమేయడమే కాకుండా అటవీప్రాంతాన్ని చదునుచేసే క్రమంలో దొరికే కలపనంతటినీ, అక్కడ దొరికే సహజ వనరులన్నింటినీ ఆ రాజ్యానికి ధారాదత్తం చేసేస్తారు. అలా చదునుగా తయారైన ప్రాంతంలో ఆ పట్టణ ప్రజలు వ్యవసాయం మొదలుపెడతారు. ఫలితంగా నూతన గ్రామాలు వెలుస్తాయి. రాజ్యాన్ని ఆనుకునివున్న అటవీప్రాంతంలో టౌన్ షిప్ మొదలవుతుందన్నమాట. అంతకుముందు ఆదివాసులు నివశించిన ప్రదేశంలో ఇప్పుడు నాగరికులు నివాసం మొదలుపెడతారు. ఇలా కొన్ని దశాబ్దాలు గదిచాక జనజీవనం రద్దీ పెరిగి మునులకు ప్రశాంతత కొరవడుతుంది. ఈసారి మరోచోట అటవీప్రాంతాన్ని ఎన్నుకుంటారు. మళ్లీ కథ మొదలు.

* * *

త్రేతాయుగం ముగిసి, ద్వాపరయుగం దాటి కలియుగం చేరి అందులో నాల్గవపాదంలోకి వచ్చాం. అయినా ఈ కథలో క్రమం మారలేదు. అప్పటికీ ఇప్పటికీ రాజ్య విస్తరణలో, సహజ వనరుల దోపిడీలో పేర్లయితే మారాయిగానీ, పద్ధతి మాత్రం అదే. ఆ రోజు యజ్ఞానికి విశ్వామిత్రుదు వచ్చాడు. ఈరోజు ఒరిస్సాలోనో, జార్ఖండులోనో, సువిశాల భారతదేశంలో మరోచోటనో ‘వేదాంత’, ‘నాగార్జున’, ‘తీరుపు తీరం’ (ఈస్ట్ కోస్ట్) లాంటి కంపెనీలు ముందుకొస్తాయి. పేర్లలో కనిపిస్తున్న సామ్యాన్ని పరిశీలిస్తే మనకు నవ్వాలో ఏడవాలో అర్థంకాని అయోమయం. ఆ రోజు రాజ్యమ్ తరపున రాముడు యుద్ధరంగానికి దుమికితే ఈ రోజు రాజ్యం తరపున చిదంబరాముడు సమరశంఖాన్ని పూరించడం యాదృచ్చికం. పాపం అమాయకులైన ఆదివాసీలకు ఆరోజు వెన్నుదన్నుగా నిలబదిన మారీచుడు, సుబాహుడు తదుతరులను రాక్షసులని నిందించి వధిస్తే, ఈరోజు కూడు, గూడు, గుడ్డలకు దూరమైన; విద్య, వైద్యం ఆరోగ్యం అనే కనీస ప్రాథమిక వసతులకు దూరమైన అదే ఆదివాసీలకు గన్నుదన్నుగా నిలిచిన వారిని అంతర్గత భద్రతా సవాళ్లని (ఇంటర్నల్ సెక్యూరిటీ త్రెట్) అని ఆందోళన చెందుతున్నాం. అన్నిటికంటే చిత్రమైన సామ్యమేమిటంటే అప్పుడూ ఇప్పుడూ ఏమాత్రం సీన్ లేనిది ప్రజలకే. ప్రజల ఇష్టానిష్టాలతో, అంగీకారానంగీకారాలతో ప్రమేయం లేకుండానే ప్రజల యుద్ధాలు నడవడం, ఆ యుద్ధంలో ప్రజలు ప్రాణాలు సమిధలు కావడం విషాదాల్లోకెల్లా విషాదం కదా! అప్పుడు ఏం జరిగిందో, ఎందుకు జరిగిందో లాంటి విషయాలు మనకు తెలిసింది కేవలం రాజ్యమ్ పాయింట్ ఆఫ్ వ్యూలోనే. ఆదివాసుల కథనాలు, ప్రజాసమూహాల స్పందనలు ఎక్కడా రికార్డు కాలెడు. కొద్దోగొప్పో అయినా అవి చరిత్రలో బతికి బట్టకట్టలేదు.

* * *

భూమి ఏకధృవ ప్రపంచంగా మారిన తర్వాత అమెరికా వెన్నుమీద తగిలిన సెప్టెంబరు 11 దాడుల దెబ్బ తర్వాత అమెరికా అందుకున్న శృతి తప్పిన రాగాన్ని అన్ని దేశాలూ ఆలపించడం రివాజుగా మారింది. ఆ ఏకవాక్య గీతం “మేరెటు వైపు?”. మావైపు మీరున్నారు అంటే దాని అర్థం మీరు రాజ్యం వైపు వున్నారన్నమాట. అప్పుడు మీరు రాజ్యమ్ చేసే ప్రతి అరాచకాన్ని సుమధుర యుగళగీతంగా ఆలపించాలి. రాజ్యం ఆలపించే వినాశపూరిత మృత్యుసంగీతానికి ప్రభుత తొత్తుగా మారి గొంతు కలపాలి. మావైపు మీరు లేరంటే మీరు ఉగ్రవాదుల, తీవ్రవాదుల, బీభత్సకారుల, రాక్షసులవైపు వున్నారన్న మాట. మీరు హింసను సమర్ధిస్తున్నారన్న మాట. ప్రజలు ఏమైపోయినా మీకు పట్టింపు లేదన్నమాట. దేశం ఏమైపోయినా మీకు అవసరం లేదన్నమాట. ఇదీ రాజ్యమ్ చేస్తున్న వితండవాదం.

కాని ఆధునిక ప్రపంచంలో ప్రజలంతా ఒక సమూహంగా ఏర్పడగలరన్న తెలివిడిని అటు ప్రభుత్వంకాని, ఇటు పోరాట పక్షంకాని కావాలనే ప్రదర్శించడం లేదు. అభివృద్ధి దానికదే తీవ్రవాదం (డెవలప్ మెంట్ టెర్రరిజమ్)గా మారిన నేపథ్యంలో విధ్వంసమనే ఒకే ఒక్క ఫలితాన్ని ఇచ్చే అభివృద్ధిని గుత్తసొత్తుగా తిరస్కరించే క్రమంలో ప్రజలంతా సంఘటితమై మరో ధృవంగా ఏర్పడనున్నారన్న వివేకం ఇరుపక్షాలకు కలగడం లేదు. అసలు అలాంటి ఆలోచన రాకుండా చేయడానికే ఇద్దరూ హింసను ఆశ్రయిస్తున్నారేమోననే అనుమానాలు ఆలోచనాపరులకు కలుగుతున్నాయి. ప్రభుత్వం అవతలి పక్షంతో జరుపుతామంటున్న చర్చల్లో ప్రజా సమూహాలను చేర్చాలనే డిమాండ్ అందుకే అంతకంతకూ ఊపందుకుంటోంది. ఒక్కమనదేశంలోనే కాదు, ప్రపంచమంతటా ప్రజాశ్రేణులు సమూహంగా ఏర్పడి మూడో ధృవంగా ఎదుగుతున్నాయి. దీనిని విఫలం చేసేలా ప్రభుత్వం శాయశక్తులా ప్రయత్నిస్తోంది. అందుకే ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా పెగిలిన ప్రతి గొంతునూ ఎదుటి సమూహంలోకి నెట్టేసే ప్రయత్నం చేస్తోంది. ఎందుకంటే ప్రభుత్వానికి పలువురితో యుద్ధం చేసే సత్తా లేదు. ఒకే శత్రువుంటే సులువుగా యుద్ధంలో జయించగలదు గనుక.

హింస – ప్రతిహింసల చక్రం విచ్చేదనం చేయడానికి వాటి నడుమ ఆలోచనపరులైన ప్రజాసమూహాలు చేరడమొక్కటే పరిష్కారమని ఇరుపక్షాలూ గ్రహించాలి. అలా సమ్మతిస్తేనే దేశ ప్రగతిరథ కదిలేది. లేదంటే చివరికి మోసపోయేది ప్రజలే. ప్రజాసంక్షేమమే ధ్యేయంగా పనిచేస్తామని కల్లబొల్లి కబుర్లు చెప్తున్న ఇరువర్గాలూ అత్యవసరంగా గుర్తెగాల్సిన ప్రాథమిక సత్యం ఇది.

ఈ వ్యాసం అక్టోబర్, 2010 “పాలపిట్ట” సంచికలో ప్రచురితమైంది.

గత రెండు దశాబ్దాలుగా

రాజకీయ పార్టీల దన్నులేదు

నిజానికి థర్మల్ పవర్ ప్లాంట్ నిర్మాణానికి వ్యతిరేకంగా ఉద్యమిస్తున్న ప్రజానీకానికి రాజకీయ పార్టీల మద్దతు లేదు. ముందునుంచీ కాంగ్రెస్ పార్టీ దేవతావస్త్రాలవంటి అభివృద్ధి నమూనాకు మొగ్గు చూపిస్తోంది. తెలుగుదేశం పార్టీ బృందం తరపున మాజీ పార్లమెంట్ సభ్యులు హతులైన రైతు కుటుంబీకులను పరామర్శిస్తూ ‘ప్రజల సందేహాలను తీర్చకుండా ప్లాంటులు నిర్మించడం దారుణమ’ని శెలవిచ్చారు. పాపం కొత్తగా రాజకీయాలలో చేరిన స్థానిక యువ ఎమ్మెల్యే ప్రజల గుండె చప్పుడు ఆలకించి ప్రజాబాహుళ్యపు గొంతుగా నిలబడి ఎన్ సి సి (నాగార్జున కనస్ట్రక్షన్ కంపెనీ) నిర్మాణాన్ని వ్యతిరేకించినప్పటికీ ఆ పార్టీలో ఆయన వాదన వినే నాధుడు కరువయ్యాడు. ఇక కమ్యూనిస్టుల సంగతి చెప్పనక్కరలేదు. ఎక్కడైనా తాను పట్టిన కుందేలుకు మూడేకాళ్లు అనేవారిని ఏమంటారో మనకు తెలియదు గాని, మన రాష్ట్రంలో కమ్యూనిస్టులని అంటారని చిన్నపిల్లలని అడిగినా చెప్పేస్తారు. ఎప్పటికప్పుడు స్నేహాలు మారుస్తూ, అప్పటికి మిత్రపక్షాలు ఏమి మాట్లాడితే వాటినే తమ మాటగా చెల్లుబాటు చేసుకుంటున్న కమ్యూనిస్టు పార్టీలు సైతం ఇక్కడి ఉద్యమ శ్రేణులకు మద్దతు పలికింది లేదు. ఇక ప్రజారాజ్యం పార్టీ గురించి శ్రీకాకుళం జిల్లావరకు ఎంత తక్కువ మాట్లాడుకుంటే అంతమంచిది. గమ్మత్తుగా ఇతర విప్లవ పార్టీలు సైతం ఏకమొత్తంగా ప్రభుత్వం చేసే పనులన్నింటినీ వద్దంటున్నాయే గాని, సమగ్ర ప్రత్యామ్నాయ పథకమేమీ ప్రజలకు ఇంతవరకూ వివరించలేదు. ఇదంతా పోలీసు కాల్పులు జరిగిన ముందురోజు వరకు పరిస్థితి. పోలీసు కాల్పులు జరిగిన తర్వాత పార్టీలన్నీ పరిస్థితి తీవ్రతను గుర్తించాయి. ప్రజల హృదయస్పందన తెలుసుకుంటున్నట్టు నటిస్తున్నాయి. ఏవేవో సన్నాయిరాగాలు ఆలపిస్తున్నాయి. కానీ పాలకపక్షం ఇప్పటికీ ససేమిరా అంటుందనుకోండి.

కళ్లు తెరిపించిన పోలీసు కాల్పులు

ఒక ప్రైవేటు కంపెనీ పునాది రాయి వేసుకోవడానికో, నిలువు గొయ్యి తవ్వుకోవడానికో సిద్ధమైనప్పుడు అన్ని వేలమంది పోలీసులు పహరా కాయడమేమిటని ఎక్కడెక్కడినుంచో పరామర్శలకు వస్తున్న మేధావులు, పర్యావరణ నిపుణులు సైతం ఆశ్చర్యపోతున్నారు. మావోయిస్టుల ఏరివేతకు బయల్దేరినప్పుడు కూడా అన్ని వేలమంది బలగాలను కేంద్ర ప్రభుత్వం మోహరించిందంటే నమ్మలేం. ఆవిధంగా మన పోలీసులకు పెట్టుబడిదారులకువున్న అవ్యాజానురాగాలతో కూడిన అమలిన అలౌకిక ప్రేమబంధాన్ని చూసిన వారందరూ సెంటిమెంటుతో కంటతడి పెట్టుకుంటున్నారు. పోలీసులతో పాటు ఎన్ సి సి కూడా ప్రైవేటు వ్యక్తులను పెద్దఎత్తున మోహరించిందని స్థానికులే ఫిర్యాదు చేస్తున్నారు. ఉద్రిక్త పరిస్థితుల నేపథ్యంలో ప్రజలు పోలీసులమీదే కాక, ప్రైవేటు వ్యక్తుల మీద, ముఖ్యంగా వాటిని ప్రజలకు నివేదిందాల్సిన నాలుగో స్తంభమైన జర్నలిస్టులమీద తిరగబడడం ప్రత్యేకంగా పరిశీలించాల్సిన విషయం. ఒక్కసారి పోళీసు కాల్పులు జరగగానే ప్రపంచం దృష్టిని సోంపేట ఆకర్షించగలిగింది. అప్పటికి దగ్గరదగ్గర మూడొందలు రోజులుగా దీక్షలు, నిరసనలు, ఆందోళనలు చేస్తున్న ప్రజలను పట్టించుకున్న వారేరీ? అసలు అన్ని రోజులనుంచి ఉద్యమం నడుస్తున్నప్పుడు అణిచివేయడానికి ప్రభుత్వం ప్రయత్నించలేదా? ఇలాంటి అనేక సందేహాలు మనకు రావడం సహజం.

అటునుంచి నరుక్కురండి

దేశ సహజవనరులను కొల్లగొడుతూ, స్థానిక ప్రజలను దోపిడీ చేయడానికి పూనుకున్న పెట్టుబడిదారీ వర్గం ఈ ప్రక్రియకు అభివృద్ధి అనే అందమైన పేరు పెట్టింది. ఆ అభివృద్ధి క్రమాన్ని వ్యతిరేకించేవారందరూ అభివృద్ధి వ్యతిరేకులు. ప్రగతి నిరోధకులు. ఈ అంశాలపై అప్పటికే ఆ ప్రాంతంలో చురుగ్గా తిరుగాడుతూ గ్రామగ్రామానా పర్యటించి అభివృద్ధి అసలు స్వరూపాన్ని ప్రజలకు వివరించి చైతన్య దీప్తిని వెలిగించింది దేశంలోనే పేరొందిన మానవ హక్కుల ఉద్యమకారుడు కె. బాలగోపాల్. ఉదతమీద చారలమాదిరిగా ఉద్దానం ప్రాంతంలో సముద్రతీర ప్రాంతం, మైదాన ప్రాంతం, అటవీ ప్రాంతం కలగలుపు చూడముచ్చటగా వుంటుంది. నిజానికి ప్రకృతి వనరులపై ఆధారపడి చాలా హాయిగా బతకొచ్చు గాని, ఆ ప్రకృతే అభివృద్ధి ఆటలో పావుమాదిరిగా స్థానికేతరుల సొంతమైనప్పుడు బతుకు తెరువుకోసం ఉద్దానం ప్రజలు దూరతీర ప్రాంతాలకు కాందిశీకులుగా వలసపోయాఋ. అలా వలసపోయిన ప్రజలు ప్రపంచం చూస్తుండడం వల్ల ఎక్కడ ఏం జరుగుతున్నదీ, ఇక్కడ ఏం జరగబోయేదీ తమవారికి ఎప్పటికప్పుడు తెలియజేస్తుండడం కూడా మనం మరవకూడదు. థర్మల్ పవర్ ప్లాంటుల వల్ల బీలభూములు పోయి తమ బతుకు ఎలాగూ బుగ్గికావడం తప్పనప్పుడు అనవసరంగా యాష్ పాండ్ (పవర్ ప్లాంటులనుంచి వచ్చే ప్రధాన కాలుష్యం బూడిదను ఉంచడానికి తీసే వందల ఎకరాల మడుగులు) లలో పడి చావడమెందుకని ప్రజలు తెగించిన ఫలితమే ఈ ఉద్యమం. అయితే హైదరాబాద్ స్థాయినుంచి డబ్బులు విరజిమ్ముతూ వచ్చిన పెట్టుబడిదారుడు స్థానిక పాలకుల వరకూ వచ్చి ఆగకుండా పత్రికల ప్రతినిధులను సైతం కొనుగోలు చేసారని నమ్మడమే సోంపేట సంఘటనలో ప్రజల కోపానికి కారణమని విజ్ఞుల విశ్వాసం.

ప్రభుత గొంతులో పచ్చి వెలక్కాయ

‘సరే ప్రజలకు కోపం వచ్చింది, దాని ఫలితం అనుభవించి చచ్చారు, అంతమాత్రాన మన అభివృద్ధి అజెండా నుంచి వైదొలగడం తెలివితక్కువతనమ’ని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది. ఒకవేళ సోంపేటలో వెనక్కితగ్గితే ఇంకా ఇదే జిల్లాలో మరో ఎనిమిదివరకూ మర్చంట్ పవర్ ప్లాంటులు (అంటే ఇందులో కనీసం ఒక్క వాట్ విద్యుత్తయినా మనకు దక్కదు సరికదా, వారి ప్లాంటు నడపడానికి కూడా మన విద్యుత్తే కారుచవకగా పొందేవని అర్థం) నిర్మించ తలపెట్టిన ప్రభుత్వానికి ముందు నుయ్యి వెనక గొయ్యిలాగా పరిస్థితి తయారయ్యింది. తమ మనుగడకు కీలకాధారమైన పెట్టుబడిదారీ వర్గానికి ఏ సందేశం ఇవ్వదలచుకున్నారో ఇప్పుడు తెలియాలి. ఈ ప్రత్యేక సోంపేట సంఘటనలో ఎన్ సి సి కావలిస్తే నందిగ్రామ్ వ్యవహారంలో తోకముడిచిన టాటా కంపెనీ నుంచి గుణపాఠం నేర్చుకోవచ్చు. కానీ ప్రభుత్వం తన పెట్టుబడిదారి వర్గానికి ఏ సందేశం పంపదలచుకున్నదీ ఈ దెబ్బతో తేలిపోతుంది. అందుకే రెవిన్యూ, పునరావాస శాఖామాత్యులు మేకపోతు గాంభీర్యపు మాటలు ఎన్నో పలుకుతున్నారు. ప్రజాభీష్టానికి వ్యతిరేకంగా నడుచుకునే ప్రభుత్వాలకు ఏం శాస్తి జరగనుందో సోంపేట యావత్ప్రపంచానికి విస్పష్టంగా చాటిచెప్పింది. తమలో చైతన్యం రాజేసిపోయిన అమరవీరులందరూ వారసత్వంగా తమకిచ్చిన ఉద్యమబాటను వీడలేమని అది తమ రక్తమాంసాలలోనే కూడ ఆత్మలో సైతం నివురుగప్పిన నిప్పులా ఇంకిపోయిందని ప్రకటించిన వేలాదిమంది ఏ జెండా మోయకుండా ఇతరేతర ఎజెండాలేమీ లేకుండా ఒకేరోజు ఒకచోటికి చేరి గొంతులు నినదించిన వేళ… ఈ ప్రపంచానికి, ముఖ్యంగా ప్రభుత్వం అభివృద్ధి అనుకుంటూ విర్రవీగుతున్న నమూనాను వ్యతిరేకిస్తున్న ఈ దేశపు అనేకానేక సమూహాలకు అందాల్సిన గుణపాఠం అందనే అందింది. ఇప్పటికైనా బీలప్రాంతంలో పవర్ ప్లాంట్ నిర్మాణం ద్వారా పర్యావరణానికి ఎంత తీవ్రమైన ముప్పు వాటిల్లనున్నదో గొంతెత్తి షోషిస్తున్న పర్యావరణ వేత్తల మాటలు మన నాయకవినాయకులు అలకించాలి.

నిజంగా ప్రజల దృష్టిలో అభివృద్ధి నమూనా అంటే ఏమిటో తెలుసుకోవాలంటే సదరు మంత్రివర్యులు ప్రజాశ్రేణులను కలవాలి. ఎవరి కాళ్లపై వారు నిలదొక్కుకుని, దేశప్రగతి నిలదొక్కుకునేలా చేయగలిగిన పరిశ్రమల బ్లూ ప్రింటులు అందిస్తాం. చేతనైతే వాటిని ప్రజలకు అందించాలి. పుబ్బలో పిట్టి మఖలో మాడిపోయే రాజకీయ జీవితం గడిపేకంటే ప్రజల హృదయాలలో శాశ్వతంగా నిలిచిపోయేలా తమ పాలనను మెరుగుపరుచుకునే అభివృద్ధి నమూనాలు ప్రజలవద్ద కూదా లభిస్తాయి.

(స్వల్ప మార్పులతో ఈ వ్యాసం ఆంధ్రజ్యోతి దినపత్రిక 14.08.2010 (శనివారం) ఎడిట్ పేజీలో అచ్చయింది)

వాడూ నేనూ బాల్య స్నేహితులం. చదువంతా కలిసే అయింది. విచిత్రం ఏమిటంటే మా ఇద్దరి శ్రీమతులూ బాల్య స్నేహితులు కావడమే. ఉద్యోగాలు వేరే అయినా, వుండేది ఒకే వూర్లో కావడంతో మా స్నేహం మరింత పదిలమయింది. పద్మనాభానిది కాస్త పెద్ద కుటుంబం. చిన్నప్పటినుంచి వాడిని పద్మం అని పిలవడమే నాకు అలవాటు.

ఇంకా బాగా తెల్లవారలేదు. లైటువేసి కుర్చీలో కూర్చుని విశేషమేమిటన్నట్లు చూశాను. నా ముందు పేపరు పరిచాడు. రిపబ్లిక్ డే రోజు ఎర్రకోటముందు కవాతు చేస్తున్న సైనికుల్లా, ఒద్దికగా క్రమశిక్షణతో ఆహారాన్ని మోసుకుపోతున్న బారులుతీరిన చీమలమల్లే కొన్ని వేల నెంబర్లు అందంగా ముద్రించి వున్నాయి. చిన్న స్లిప్ మీద ఓ నెంబరు వేశాడు. చూశాను – లేదు. వెతికాను – కనిపించలేదు. ఎన్ని ప్రయత్నాలు చేసినా పేపర్లో లేని నెంబరు ఎలా కనిపిస్తుంది? జితేంద్రకు ‘ఎమ్ సెట్’లో ర్యాంక్ రాలేదన్నమాట. పద్మం వైపు దృష్టి మరల్చాను. పాపం ఒక్కసారి వందరోగాలు మీదపడ్డట్టు ముఖం నీలుక్కుపోయింది. బాగా దెబ్బతిన్నట్టున్నాడు.

సూర్యుడింకా ఆకాశం స్క్రీన్ మీదకు రాలేదు. అయితేనేం బాగా వెలుతురు వచ్చేసింది.

నా ఆలోచనలు జితేంద్రమీదకు మళ్లాయి. పద్మం ముద్దుల గారాలపట్టి జితేంద్ర. అప్పట్లో నా కొడుకు భరత్ ఇంటర్లో ఎంపీసీ గ్రూపు వాడే ఎంచుకున్నాడు. ఆనక ఎంట్రన్సులో కాస్త మంచి ర్యాంకు తెచ్చుకుని ఇప్పుడు ఇంజనీరింగు చదువుతున్నాడు. కానీ, పద్మం ధోరణే వేరు. పదవ తరగతి పాసయిన వయసులో వాళ్లకు కెరీర్ పై మంచి వ్యూ వుండదని, వాళ్లకే విషయమూ తెలియదని వాడి ప్రగాఢ నమ్మకం. కొడుకు వద్దన్నా వినకుండా బైపీసీలో చేర్పించాడు. గొప్పవాడు కాలేకపోయిన తన కలను కొడుకుద్వారా నిజం చేసుకోవాలనుకోవడం కూడా ఒక కారణం కావచ్చు. ఎందుకంటే పద్మం కూడా చిన్నప్పుడు డాక్టరు కావాలనే కోరికతో వుండేవాడు. చాలా డబ్బులు ఖర్చుపెట్టి జితేంద్రను లాంగ్ టెర్మ్ లో కూడా చేర్పించాడు. ఫలితం ఆశాజనకంగా లేకపోవడంతో హర్ట్ అయినట్లున్నాడు. దీనంగా కూర్చున్నాడు.

ఆప్యాయంగా భుజం మీద చెయ్యివేశాను. నావైపు చూడలేదు. “ఒరే పద్మం, నీ పరిస్థితే ఇలా ఉంటే, మరి సంవత్సరం పొడుగునా కష్టపడ్డ వాడి పరిస్థితి ఎలా ఉంటుందో ఆలోచించు. వాడికి ధైర్యం చెప్పవలసిన నువ్వే ఇలా అయిపోతే ఎలా?” అంటూ చుబుకం పైకెత్తాను. కళ్లలో పల్చటి కన్నీటి పొర. “ఛ, ఏమిట్రా ఇది! మరీ చిన్న పిల్లాడిలా?” అన్నాను.

“ఒరేయ్, నీకు తెలుసుకదరా! వాడిమీద మేమెన్ని ఆశలు పెట్టుకున్నామో?” మాట పెగిల్చాడు. పద్మం నోరువిప్పడంతో నాకు ఉత్సాహం వచ్చింది.

పూజా కార్యక్రమం పూర్తయినట్లుంది. నా శ్రీమతి వచ్చి పలకరించబోయింది. ఆ వాతావరణపు వేడి చూసి దగ్గరగా వచ్చి పేపరు పరిశీలించింది. లోనికివెళ్లి మూడు కాఫీలతో తిరిగి వచ్చేవరకు మా మధ్య మౌనమే రాజ్యమేలింది. కదిపితే ఎక్కడ బరస్ట్ అయిపోతాడో అన్న భయం. చేతికి కాఫీ అందించాను. నెమ్మదిగా సిప్ చేయసాగాడు. నేను, నా శ్రీమతి కూడా అందుకున్నాం.

“ఇప్పుడేం చేయాలో తోచడం లేదు. మా ఆశలన్నీ అడియాశలైపోయాయి. బంధువులందరిలో మా పరువు పోయిందిరా!” వాడే మాట్లాడాడు.

“ఎక్కడికి” సీరియస్ గానే అడిగాను.

శ్రీమతి ఖాళీ కప్పులు తీసుకుంటూ “చాల్లెండి చోద్యం. పద్మాన్ని ఓదార్చాల్సింది పోయి….” నసుగుతూ లోనికెళ్లిపోయింది.

“దానికంత ఇది కావాలంటరా? ఒరే పద్మం, నేనో విషయం చెప్పనా? మనo బిడ్డల్ని కనగలం గానీ, వాళ్ల తలరాతల్ని కనలేం రా. అందుకే మళ్లీ వాడిని కోచింగుకు పంపించు. వాడెంత డీప్ షాక్ లో వున్నాడో ఏమో! ముందు వాడిని అనునయించాలి, పద. ఈలోగా నువ్వు కాస్త తేరుకో. చిన్నది అనలేను గాని, ఈ మాత్రం అపజయానికే ఇంతలా కుంగిపోతే ఎలా చెప్పు” అంటూ వాడిని బయల్దేరదీశాను.

*          *          *

చంద్రుడు విశ్రాంతి కోసం పడే ఆరాటం చూసి గుంభనంగా నవ్వుకుంటూ బయల్దేరాడు సూర్యుడు. విటమిన్ల లోపం మాటేమో గానీ, కుటుంబ సమస్యలనేకం ఆలోచిస్తూ పీక్కోగా సగం జుట్టు రాలిన మా బట్ట తలలపై లేత కిరణాలు ప్రసరించాడు భాస్కరుడు. చుర్రుమంటేనేం చూస్తున్నకొద్దీ మరలమరలా చూడాలనిపించే అందాలు.

మళ్లీ జితేంద్ర మీద ఆలోచనలు ముసురుకున్నాయి. జితేంద్ర కాస్త చురుకైనవాడు. ఇంతవరకూ అన్నీ ఫస్ట్ మార్కులే. వాడిని డాక్టర్ చేయాలని పద్మానికి ప్రగాఢమైన కోరిక. కానీ జితేంద్ర దీనిపట్ల పెద్ద శ్రద్ధ చూపేవాడు కాదు. పద్మం బంధువులందరి ముందు కోచింగ్ విషయంలో అతిగా సలహాలడగడం, వీళ్లందరూ వీడిని ముందునుంచీ “డాక్టర్, డాక్టర్” అని పిలవడమూ, వీడు నామోషీ పడడం అదోలా ఫీలవడం నేనెరుగుదును. నాతో జితేంద్రకు కాస్త చనువెక్కువ. తనకు తెల్ల బట్టలకన్నా ఖాకీ బట్టలు తొడుక్కోవడమంటేనే ఇష్టమని ఓ సారన్నాడు కూడా! తండ్రి బైపీసీ తీయించడం, కోచింగుకు పంపించడం, ఏమీ ఎదురుచెప్పలేక వాడు తల ఒగ్గడం – శ్రద్ధగానే చదువుతున్నానని అక్కడినుండి ఉత్తరాలు రాయడం… నాకిప్పుడు అనుమానం కలిగిస్తున్నాయి.

నా ఆలోచనలను భంగపరుస్తూ పద్మం ఇల్లొచ్చింది. ఇంట్లో అంతా ‘గుండుసూది నిశ్శబ్దం’ ఆవరించుకుని ఉంది. జితేంద్ర మంచమ్మీద అటుతిరిగి పడుకుని వున్నాడు. ఎలా ప్రారంభించాలో సందిగ్ధం. ఎలాగైతేనేం నేనే ముందు నోరు తెరిచాను. “పద్మం, ఇప్పుడు నేనేం చెప్పినా సంతాపం స్పీచ్ లా ఉంటుంది. అయినా చెప్పడం నా బాధ్యత. ఈ సమస్యకు అన్ని వైపులా పదునుంది. వాడసలే పోటీపరీక్షకు వెళ్తున్నాడు. పరీక్ష తలచుకుంటేనే వాడిలో ఒక విధమైన టెన్షన్. సంవత్సరపు శ్రమని కేవలం మూడు గంటలలో తేల్చేసే భయంకర యజ్ఞం అది. దానికితోడు వాడి గురించి మీరు మీ బంధువులతో చెప్పే మాటలు వాడిలో భయాన్ని రేకెత్తించాయేమో! ‘ఒకవేళ నాకు సీటు రాకపోతేనో…’ అన్న ఆలోచన వాడిలో నెగటివ్ థాట్స్ కలిగించేదేమో ఆలోచించావా?” చెబుతున్న నన్ను మధ్యలోనే ఆపేశాడు.

“అంటే వాడిని భయపెట్టేశానంటావా? వాడి బాధ్యత వాడు గుర్తించనవసరం లేదా?” సూటిగా ప్రశ్నించాడు. “మేము పడుతున్న శ్రమేమిటీ తనకక్కరలేదా?”

నాకింక కోపం ఆగలేదు. “వాడిది బాధ్యతలు మోసే వయస్సు కాదురా. తన బాధ్యతను మీమీద మోపే వయస్సు. వాడు వద్దు మొర్రో అంటున్నా వాడికిష్టం లేని గ్రూపు తీయించావు. నీ కల వాడిద్వారా నిజం చేసుకోవాలనుకున్నావు. ఇది తప్పని అనను. గానీ, వాడి ఇంటరెస్టు ఏమైనా గుర్తించావా? వాడి ఇష్టాల్ని పట్టించుకోకుండా నీ ఇష్టాల్ని వాడిమీద రుద్ది, ఇప్పుడు తప్పంతా వాడి మీదకు నెట్టేస్తున్నావు. చాలా బావుందిరా ఇది.” అని నన్ను నేను సంభాళించుకోవడానికి కొంతసేపు ఆగాను.

ఈలోగా పద్మం భార్య రేణుక ఇచ్చిన బోర్నవిటా అందుకుని మరలా అనునయించడం ప్రారంభించాను. “ఒరే పద్మం, మీరు వాడి గురించి చెప్పే విషయాలు మంచివే కాదనట్లేదు. అవి విని మరింత శ్రమిస్తాడని మీరనుకున్నారు. కాని, అవే మాటలు వాడిలో భయాన్ని రేకెత్తించాయేమో! పోటీపరీక్షకు పోయేవాడికి ఉండాల్సింది భయం కాదు. పరీక్షమీద నమ్మకం. అతడిమీద ఆత్మవిశ్వాసం. మీరు కలగజేసిన మానసిక ఒత్తిడి వల్ల వాడికి తెలియకుండానే డిప్రెస్ అయిపోయాడు. ఎగ్జామ్ హుళక్కిమంది. నా మాట విను. మామూలు మూడ్ లోకి రా. ఈసారి జాగ్రత్తలు తీసుకో. వాడికి పరీక్షమీద ఉత్సాహం కలిగించు. సీటు రాకపోయినా నష్టం లేదు. చదవడం మాత్రం వాడి బాధ్యత అని ప్రోత్సహించు” అని పద్మాన్ని నేను సుతిమెత్తగా మందలిస్తుంటే జితేంద్ర లేచాడు. వాడిని నేను సపోర్టు చేస్తున్నాననే ధీమాతో కాబోలు, వచ్చి బోర్నవిటా కప్పు అందుకున్నాడు.

“ఏం జితేంద్రా, మీ స్నేహితులెవరికైనా మంచి ర్యాంకులొచ్చాయా?” పలకరించాను. “ఫరవాలేదంకుల్” సమాధానమిచ్చాడు. “నీకేం ఫీలింగ్ కలగట్లేదా?” ఒక్కటే చురక.

‘ఎందుకొచ్చానురా బాబూ’ అన్నట్టు దెబ్బతిన్న పావురంలా చూశాడు. భుజం మీద చేయివేసి నడిపించుకుంటూ బాల్కనీలోకి తీసుకొచ్చాను.

“ఇంట్రెస్ట్ లేనప్పుడు వెంటనే చెప్పెయ్యాలిరా! తిండి, చదువు, పెళ్లి విషయాల్లో మొహమాటపడవచ్చట్రా? అందులోనూ ఇంటర్ మీడియట్ అతి ముఖ్యమైన దశ. భవిష్యత్తును నిర్ణయించేది ఇదే. ఈ విషయాల్లో నీకు పూర్తి స్వతంత్రత ఉండాలి. సరేలే, జరిగిందేదో జరిగిపోయింది. ఏం చెయ్యాలనుకుంటున్నావు. నిదానంగా ప్రశ్నించాను.

“ఇంకా ఏమీ నిర్ణయించుకోలేదంకుల్. ఏం చెయ్యమంటారు?”

“ఏం చేయమంటారు కాదు. ఏం చేస్తే బావుంటుంది అనాలి. ఎందుకంటే సలహాలు ఇవ్వడం వరకే మేము. వాటిని విశ్లేషించి, నిర్ణయించుకోవలసింది నీవే. ఇది ముందు అలవరచుకో. ఇప్పుడు వెంటనే డిగ్రీలో జాయినయిపో. మొదటి సంవత్సరం ఎంసెట్ లో ర్యాంక్ కోసం మళ్లీ ప్రయత్నించు. కొద్దికాలం అన్నింటికీ దూరంగావుండి బాగా శ్రమించు. ఈ సారి తగిలితే సరి. లేదంటే దానికి గుడ్ బై చెప్పి, డిగ్రీ మీద దృష్టి పెట్టు. దాంతోపాటు నీకెంతో ఇష్టమైన ఖాకీ డ్రస్సుకు సంబంధించిన పరీక్షలవైపు చూపు ప్రసరించు. డిగ్రీ అయినవెంటనే అయ్యేయెస్, ఐపీఎస్ లు కావాలంటే ముందునుంచే కృషి తప్పనిసరి. అర్థమవుతోందా?

“ఇదే తప్పు మరలా జరగకుందా చూసుకో. రొటీన్ స్పీచ్ లా ఉంటే నేనేం చేయలేను. బాగా ఆలోచించి నిర్ణయానికి రా జితేంద్రా. ఆట గెలిచామా ఓడామా అన్నది కాదు ముఖ్యం. ఎంత బాగా ఆడామన్నది ముఖ్యం. నువ్వు కష్టపడు, విజయం తనే వలచి మరీ వరిస్తుంది. మనస్ఫూర్తిగా ఏదైనా చేయాలేగాని, జితేంద్రా, అసాధ్యం ఆంటూ ఏదీ ఉండదు”. ఇవి గుర్తుంచుకుంటే చాలు. తను ఆలోచించుకోవడానికి వ్యవధి కోసం ఆపేశాను.

నిశ్శబ్దంగా తనరూమ్ లోకి వెళ్లిపోయాడు. పద్మం ఆత్మీయంగా చూస్తున్నాడు. వాడిలో మునుపటి బాధ కన్పించడం లేదు. భుజం నొక్కి బయటికొచ్చాను. ఇవేవీ పద్మానికి తెలియవని కాదు. కాని, అపజయం వివేకాన్ని నొక్కేస్తుంది కదా? అందుకే చెప్పవలసిన రీతిలో చెప్పడం అవసరం.

సూర్యుడు ప్రళయకాల రుద్రుడిలా చెలరేగిపోతున్నాడు. తన శతకోటి కిరణాల జిలుగువెలుగులతో ఈ పోటీ ప్రపంచాన్ని ప్రభంజనం చేయడానికి సమాయత్త మవుతున్నాడు. జితేంద్ర కూడా అలా చెలరేగగలడా? అలోచనలతో ఇల్లు చేరాను.

*          *          *

మరో సంవత్సరం అతి సాధారణంగా అందరిలానే నాకూ గడిచిపోయింది. కానీ అదే జితేంద్రకు… … …

కేవలం తన ప్రతిభను నిరూపించుకోవడానికే ఈ ఎమ్ సెట్ రాసి మూడంకెల ర్యాంక్ తెచ్చుకున్నానని, అయినా మెడిసిన్ లో జాయినయ్యే ప్రసక్తిలేదని ఆనందంగా మెరుస్తున్న కళ్లతో ధీమాగా చెప్పుకుపోతున్న జితేంద్రను ఆపి, మరేం చేస్తావని ప్రశ్నించాను.

“డిగ్రీయే కంటిన్యూ చేస్తాను. ఖాకీ దుస్తులు తొడుక్కోవడం తప్పనిసరి” అని స్థిరంగా చెప్పాడు.

పోటీపరీక్షల వలయం ఛేదించుకుని తన ఆశయాన్ని నెరవేర్చుకోబోతున్న జితేంద్ర వెనుక అదే ఉదయిస్తున్న సూర్యుడు దీవిస్తున్నట్టుగా!

అవునూ! ఈ కుర్రాడు పరీక్షల వలయం ఛేదించాడా? లేదు. చిన్న వలయం నుంచి, పెద్ద వృత్తంలోకి దూకాడు. అక్కడ్నించి బయటికొస్తే మరింత పెద్ద వలయం. ఉద్యోగమ్ బాధ్యతగా నిర్వహించవద్దటండీ. అయినా తప్పదు, ఎదురవబోతున్న వలయం ఎంత పెద్దదయినా, ఢీకొనడానికి, ఛేదించడానికి నేటి యువత సిద్ధంగా వుంది.

( 5 ఫిబ్రవరి 1995 “సుప్రభాతం”  సంచికలో ప్రచురితమైన కథ ఇది )

ఆరేడు

అప్పటికే ఆ పుస్తకాన్ని నాచేత చదివించిన కణుగుల వెంకటరావుగారు భరాగో పంపిన తర్వాత ఆ పుస్తకాన్ని మళ్లీ చదవమని చెప్పారు. బాలాంత్రపు వెంకటరావు, ఓలేటి పార్వతీశం (వేంకట పార్వతీశ కవులు అని అందరికీ సుపరిచితులు) సంయుక్తంగా రాసిన ఆ ప్రార్థనపూర్వక హృదయనివేదన ప్రేమ గీతాన్ని ఎన్నిసార్లయినా చదవడం దివ్యమయిన అనుభూతి. ఆ పుస్తకం చదివిన తర్వాత కలిగిన సంతోషాన్ని మరోసారి భరాగోకు మనసారా చెప్పుకోవడం, నా ఆవేశాన్ని ఆర్ద్రతతో అర్థం చేసుకున్న ఆ పెద్దమనిషి చెప్పిన మాటలు నా హృదయాన్ని తాకాయి. కాని ఆయన జ్యేష్ట లిటరరీ ట్రస్ట్ పేరిట వెలువరించిన స్మృతిసంచికలు, అభినందన సంచికలు ఏ ఒక్కటి చదివినా అంత సులువుగా భరాగోను మర్చిపోవడం ఎవరికీ సాధ్యం కాదు. పైగా ఆ సంచికల్లో మన అభిమాన వ్యక్తులుంటే గనక, భరాగోకు మనం జీవితాంతం రుణపడివుండాల…

భరాగోను పాథకులు ఒక్కొక్కరు ఒక్కొక్కలా గుర్తుపెట్టుకుంటారంటే అన్ని రకాలుగా ఆయన సాహితీ ప్రయాణం కొనసాగిందన్నమాట. కటిక బీదరికం బాల్యంలోనే అనుభవించిన భరాగో జీవితం పూలపాన్పు కాదు. రచయితగా, పాఠకుడిగా, సంపాదకుడిగా, ప్రచురణకర్తగా పలుపాత్రలు పోషించిన భరాగో జీవితయాత్ర మాత్రం చాలా చిత్రవిచిత్రంగా నడిచింది. 1932 ఫిబ్రవరి ఆరున ఇప్పటి విజయనగరం జిల్లా అలమండ గ్రామంలో పుట్టిన గోపాలం ఎకాఎకిన ఆరో తరగతిలో బడిలో జాయినయ్యి, ఆంధ్రా యూనివర్శిటీనుంచి ఎమ్మే తెలుగు చేయడం వరకూ తన సొంత సంపాదనతోనే బతుకుబండి లాగించారు. రామగోపాలం సత్రంలో భోజనం చేస్తూ, పిల్లాడిగా వున్నప్పుడే పిల్లలకు పాఠాలు చెప్తూ, పెద్దవుతున్న కొద్దీ రకరకాల ఉద్యోగాలు చేసి చదువు చాలించాక సెన్సస్ ఆఫీసులో, సర్వే ఆఫీసులో అనేకానేక ఉద్యోగాలు మారుకుంటూ, ఎక్కడా ఇమడక రాష్ట్రమంతటా పర్యటిస్తుండేవారు. ఆ యువకుడి మాటలో రాతలో పదునుని గమనించిన నార్లవారు పురాణం దగ్గర ఆంధ్రజ్యోతిలో అసిస్టెంట్ ఎడిటర్ గా చేర్చారట. రేడియోలోను, ఆ తర్వాత పలు పత్రికల్లోనూ పనిచేసిన భమిడిపాటి 1974లో విశాఖ పోర్టులో సంపాదించిన ఉద్యోగంలో మాత్రం 1990లో రిటైర్ మెంట్ వరకూ పనిచేశారు. 1978 నుంచీ ఆరోగ్యం చెడినా ఆస్టియో ఆర్త్రైటిస్ 2004లో ప్రమాదకరంగా మారింది. 2008కల్లా రెండు కాళ్లూ, రెండు చేతులూ పనిచేయని స్థితికి తీసుకొచ్చింది. ఈ ఏడాది ఏప్రిల్ ఏడు ఆయన తుదిశ్వాస విడిచిపెట్టారు.ఆంతవరకూ ఆయన సాహితీ సేవ చేస్తూనే వున్నారు. అదే ఆయన జీవితంలో విశేషాల్లోకెల్లా విశేషం.

ఉత్తరాంధ్ర సాహితీ సృజన అంటే మనకు గుర్తుకొచ్చేది గురజాడ, రావిశాస్త్రి, కారా, పతంజలి… వీరంతా మినహాయింపులు లేకుండా జీవితాన్ని దాని చలనసూత్రాలను ఒడిసిపట్టుకుని తమదైన శైలిలో చాలా సీరియస్ గా రచనలుచేసిన మహానుభావులు. అయితే కళింగాంధ్ర జీవితంలో అలుపెరగని పోరాటంతో పాటు ముఖ్యంగా ఇక్కడి మాటలోనూ, పాటలోనూ పెనవేసుకుపోయిన వ్యంగ్య వైభవాన్ని భరాగో తన స్వంతం చేసుకున్నారు. ఎంత సీరియస్ విషయమైనా తన హాస్యరసంలో ముంచి మనకందించడం భరాగో ప్రత్యేకత. అందుకే భరాగో అందరి అభిమాన రచయిత అయ్యాడు. అందుకే పిన్నలూ పెద్దలూ నాన్-సీరియస్ పాఠకులూ సీరియస్ పాఠకులూ అందరూ భరాగో రచనలను ఇష్టంగా చదవడం సాధ్యమైంది.

ఇలా ప్రాంతాల భేదం లేకుండా, వయసు తారతమ్యం లేకుండా, మగాఆడా అన్న తేడా లేకుండా, అప్పుడే చదవడం మొదలుపెట్టిన పాఠకులనుంచి తెగ చదువుతున్న  పాఠకుల వరకూ అందరి దగ్గరనుంచి వచ్చిన విశేష ప్రోత్సాహం వల్ల 160దాకా కథలూ, మూడు నవలలు వెయ్యికిపైగా సాహిత్య వ్యాసాలు, పదిహేడు అభినందన సంచికలూ ఒక మనిషి జీవితకాలంలో తీసుకురావడం సాధ్యమైంది. మనింటికి చుట్టాలొస్తేనో, మన పాపకు జలుబు చేస్తేనో సాహిత్య సమావేశానికి హాజరుకావడం మానేసే మనుషులం మనతో కంపేర్ చేయడం కాదుగాని, రెండు కాళ్లూ పనిచేయని మనిషి, రెండు చేతులూ తిమ్మిరెక్కిపోయి సహకరించని మనిషి ఇన్ని పనులు సుసాధ్యం చేశారంటే మనం అభినందించి తీరాలి, అంతేగాని మనల్ని మనం నిందించుకోకూడదు. పైగా కొన్ని జీవితాలంతే అనుకోవాలి.

“వంట వచ్చిన మొగాడు”, “ఇట్లు మీ విధేయుడు”, “కథన కుతూహలం” వంటి కథా సంకలనాలలో ఆయన కథలు ఒక్కొక్కటిగా చదవడం దానికదే ప్రత్యేక అనుభవం. మనిషి మనసులోని రకరకాల ఛాయలను, వాటి ప్రవర్తనలను, అందుకు మనసే సంబరపడడం – సంబ్రమాశ్చర్యాలకు లోనుకావడం – అంతులేని వేదనకు గురికావడం తదితర పర్యవసానాలను ఆయన తన కథల్లో చిత్రిక పట్టారు. తన వాక్యాలలో ఆర్థిక అంశాల జోలికి వెళ్లనట్టే భరాగో కనిపించడానికి కారణం వాటికి దట్టంగా హాస్యపుపూత పూయడమే. అన్నట్టు “ఇట్లు మీ విధేయుడు” కథాసంపుటికి కేంద్ర సాహిత్య అకాడెమీ పురస్కారాన్ని ప్రకటించింది. “కుండపెంకులు”, “స్పర్శరేఖ”, “నాకీ ఉద్యోగం వద్దు” అన్న మూడు నవలలు కేవలం ఆయన జీవితాన్ని చూసిన చూపును లేదంటే ఆయనకు జీవితం అందించిన దృక్పథాన్ని వెల్లడిస్తాయి. “ఆరామ గోపాలమ్” పేరుతో ఆయన ప్రచురించిన ఆత్మకథ జీవిత చరిత్ర రచనకు కొత్తదారి చూపించింది. అసలు ఆ మాటకొస్తే భరాగో ప్రచురించిన పుస్తకాలే అందానికి మారుపేరు. నాణ్యమైన కంటెంట్ తోపాటు కంటికింపైన విధంగా పుస్తకాన్ని తయారు చేస్తారు. అందుకే జ్యేష్ఠ లిటరరీ ప్రచురణలంటే ఖరీదు కూసంత ఎక్కువే అని తెలిసినా ఆ పుస్తకాలను తెలుగు పాఠకులు కొనుక్కోకుండా వుండలేకపోతున్నారు.

భరాగోకు సాహిత్యం పిచ్చితో పాటు సంగీతం (వీటితో పాటే వంట అంటేకూడానట) కూడా మరో పిచ్చి. అవకాశం వచ్చినప్పుడల్లా ఆయన సంగీత సాహిత్య విషయాలపై రాసిన వ్యాసాలు వందలాది. వాటిలో ఆయన సంకలన పరిచినవి “నూట పదహార్లు”, “మరో నూట పదహార్లు”. ఈ రెండూ నిశ్సంసయంగా సినీ సంగీత సాహిత్యానికి భరాగో చేర్పులు.

ఇక సంపాదకుడిగా భరాగోను ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించుకోవాలి. సుమారు పదిహేడు ప్రత్యేక సంచికలను సంపాదకుడిగా వెలువరించారు భరాగో. 1977లో సాహిత్య ఉత్సవ సంచిక తొలి సంచిక కాగా 82లో విశాఖ సాహితి సంస్థ దశాబ్ది వేడుకలను జరుపుకొంటున్న వేళ వెలువరించిన ప్రత్యేక సంచిక, 85లో చాసో సప్తతి సంచిక, 99లో తీసుకొచ్చిన రావు బాలసరస్వతీ దేవి అభినందన సంచిక, పద్మభూషణ్ డాక్టర్ పాలువాయి భానుమతి మరణాంతరం వెలువరించిన స్మృతిసంచిక “మహా మహిళ”, రావిశాస్త్రి మరణించాక పత్రికలు రాసిన సంపాదకీయ వ్యాఖ్యలు, ప్రత్యేక వ్యాసాలు, సంస్మరణ సభలలో మిత్రులు చెప్పిన కబుర్లు, ఆత్మీయులు పంచుకున్న ఆవేదనలను అన్నింటినీ గుదిగుచ్చు ప్రచురించిన ప్రత్యేక సంచిక “నివాళి”, ఇటీవల 2009లో తెచ్చిన అద్భుత గాయని పి. సుశీల అభినందన సంచిక వేటికవే ప్రత్యేకమైనవి. ఈ సంచికలలో భరాగో వాడిన పోటోలు ఎప్పటికీ పదిలపరుచుకోతగ్గవి.

మనుషులు శాశ్వతం కాకపోయినప్పటికీ వారి కృషి మాత్రం అజరామరంగా మిగిలిపోతుందనడానికి భరాగో నిలువెత్తు నిదర్శనం. కరకు గుండెలను సైతం కదిలించి నవ్వించగల కథలు చెప్పిన హాస్య కథలరేడు, సినీ పాటల సాహిత్య సౌందర్యాన్ని పునరావిష్కరించిన సంగీత సాహిత్య అభిమాని, తనకు నచ్చిన మనుషులను అందంగా పుస్తకాలలో శాశ్వతం చేయడమెలానో తెలిసిన పబ్లిషింగ్ వ్యాపార రహస్యాలు తెలిసిన అరుదైన మనిషి భరాగో గొంతు ఇక వినిపించదన్న నిజం బోధపడితే మనసు కలుక్కుమంటుంది.
//

నిజానికి

విదేశాల్లో దాదాపు ప్రతి పత్రికా ఒక మాస పత్రికనో, పక్ష పత్రికనో, వార పత్రికనో కేవలం పుస్తక సమీక్షల కోసం ప్రచురిస్తోంది. కాగా దాదాపు ప్రతి విశ్వవిద్యాలయం ఇదేవిధంగా పుస్తక సమీక్షలకోసం అన్ని డిపార్ట్ మెంట్లలలో ప్రత్యేక పీరియాడికల్స్ ప్రచురిస్తున్నాయి. అంటే పొలిటికల్ సైన్స్ డిపార్ట్ మెంట్ కు ఒక సమీక్షా పత్రిక వుంటే అదే యూనివర్శిటీలోగల వివిధ డిపార్ట్ మెంటులన్నీ ఒక్కో సమీక్షాపత్రిక వెలువరిస్తుంటాయన్న మాట. ఇది చాలా ఆశ్చర్యకరంగా నాకు కనిపించింది. ఇక మనదేశంలో పరిస్థితి ఇందుకు పూర్తిగా భిన్నం. అయితే మనదేశ విశ్వవిద్యాలయాల్లో ఆచార్యులుగా వ్యవహరిస్తున్న మేధావులూ బుద్ధిజీవులందరూ దాదాపు అన్ని పత్రికలలోనూ పుస్తక పరిచయాలు చేస్తుండడం హర్షించదగ్గ విషయం. అంటే మన దేశంలో పత్రికలన్నీ కేవలం పుస్తక పరిచయాల కోసం పుస్తకం చివరన కొన్ని పేజీలు కేటాయిస్తున్నాయి. (ఒక్క ఫ్రంట్ లైన్ పక్ష పత్రిక మాత్రం పుస్తక సమీక్షలకు మధ్యలో చోటిస్తోంది.)

ఇక మనదేశంలో కేవలం పుస్తక సమీక్షలు మాత్రమే ప్రచురించే పత్రికలున్నాయా అని శోధిస్తే రెండు ఇంగ్లిషు పత్రికలు దొరికినాయి. అందులో ఒక పత్రికను ఈ మాసం పత్రికగా పరిచయం చేస్తున్నాను.

కేవలం పుస్తక పరిచయాలు, సమీక్షలు, విమర్శలు కనిపించే ఆ ద్వైమాస పత్రిక పేరు ” బిబ్లియో: ఏ రివ్యూ ఆఫ్ బుక్స్ “.

ఎన్ అరవింద్ దాస్, దిలీప్ పద్గోవంకార్, షామ్ లాల్, బృందాదత్తా, కపిల సిబాల్ తదితరులందరూ కలిపి ప్రారంభించిన ఈ పత్రికకు ప్రస్తుతం రుక్మిని భయ్యా నాయర్ ఎడిటర్ గా వ్యవహరిస్తున్నారు. చాలా ఖరీదైన పేపర్ మీద అందంగా ముద్రించే పత్రిక రెండు నెలలకోసారి మనకు అందుతుంది. కేవలం పుస్తక ప్రచురణకర్తల ప్రకటనలే వుంటాయి. కాబట్టి మరిన్ని పుస్తకాల గురించి వివరాలు తెలుస్తుంటాయి. తాజా సంచికలో ఆస్ట్రేలియలో ప్రస్తుత సాహిత్యం గురించి కొన్ని పరిచయ వ్యాసాలున్నాయి. ప్రతి సంచికలోనూ ఏదో ఒక విషయం మీద ఫోకస్ లాగా ప్రత్యేక వ్యాసాలు ప్రచురిస్తారు. రెండు సంచికల కిందట ఇంగ్లిషు లిటరరీ బ్లాగులపై ఒక ప్రత్యేక వ్యాసం వెలువడింది. అయితే అందులో ఇతర భాషల బ్లాగుల ప్రస్తావన లేదనుకోండి.

ఈ పత్రిక బయట స్టాళ్లలో దొరకదు కాబట్టి విధిగా చందా కట్టి తెప్పించుకోవలసిందే. ఒక సంవత్సరానికైతే 400 రూపాయలు, రెండేళ్లకైతే 600 రూపాయలు, మూడేళ్లకైతే 700 రూపాయల చందా పంపించి ప్రతి రెండు నెలలకోసారి బిబ్లియోను ఆసాంతం చదువుకోవచ్చు. ఇలాంటి పత్రికలు చదవడం వల్ల ఏ పుస్తకాలు చదవాలో సంగతి తెలియడం పక్కనపెట్టండి, ఏయో పుస్తకాలు చదవకూడదో ముందుగా తెలిసిపోతుంది. అలా జాగ్రత్త పడొచ్చు. ఇంటర్నెట్ లో ఈ పత్రికను చదవొచ్చు గాని, అన్ని వ్యాసాలూ పూర్తిగా దొరకవు. అయితే చందా చెల్లించకపోయినా 85 శాతం వ్యాసాలను పూర్తిగా చదవడానికి అవకాశం కల్పిస్తున్నారు. అలాకాదు నాలాగా పుస్తకం చేతిలో పట్టుకుని కూతురితో ఆడుకుంటూ, కొడుకుతో కులుకుతూ వాళ్లు పేజీలు చింపేస్తుంటే ముద్దుగా విసుక్కుంటూ, స్నేహితులకు వాళ్లు చేసిన ఘనకార్యాలు చెప్పుకుంటూ మురిసిపోవాలంటే మాత్రం డబ్బులు పంపాల్సిందే.

మీరు డబ్బులు పంపవలసిన చిరునామా:

Biblio: A Review of Books
19, Bhavani Kunj
Behind D-2 Vasant Kunj
New Delhi, 110 070
India